Hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí luôn là lĩnh vực kinh tế - kỹ thuật đặc thù, đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ, công nghệ kỹ thuật phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro địa chất, môi trường. Nhằm khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên khoáng sản đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động dầu khí đặt ra các tiêu chuẩn hết sức khắt khe trong việc lựa chọn nhà thầu. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các điều kiện, tiêu chí và hình thức lựa chọn nhà thầu tham gia ký hợp đồng dầu khí theo quy định pháp luật mới nhất.

1. Điều kiện tiên quyết đối với tổ chức, cá nhân tham gia lựa chọn nhà thầu ký hợp đồng dầu khí

Để có thể tham gia vào quá trình đấu thầu hoặc được xem xét chỉ định ký kết hợp đồng dầu khí, các nhà đầu tư phải vượt qua những yêu cầu sàng lọc nghiêm ngặt về tư cách pháp lý cũng như tiềm lực thực tế. Theo quy định tại Luật Dầu khí và các quy định sửa đổi bổ sung có hiệu lực, các chủ thể tham gia dự thầu phải đáp ứng trọn vẹn 3 nhóm điều kiện trọng yếu sau:

• Về tư cách pháp lý của tổ chức: Phải có giấy chứng nhận đăng ký thành lập hoặc giấy phép hoạt động hợp pháp được cơ quan có thẩm quyền cấp theo pháp luật của quốc gia nơi tổ chức đó đăng ký hoạt động.
• Về tư cách pháp lý của cá nhân: Phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của hệ thống pháp luật quốc gia mà cá nhân đó mang quốc tịch.
• Về năng lực tài chính, kỹ thuật và kinh nghiệm thực tiễn: Tổ chức, cá nhân phải chứng minh được tiềm lực tài chính vững mạnh (bảo đảm vốn chủ sở hữu, khả năng thu xếp vốn và bảo lãnh tài chính), sở hữu đội ngũ chuyên gia kỹ thuật dày dạn kinh nghiệm cùng hồ sơ năng lực thực tế trong các dự án dầu khí tương đương.

Trường hợp một tổ chức hoặc cá nhân độc lập chưa đủ năng lực toàn diện, pháp luật cho phép giải pháp nào? Quy định pháp luật nêu rõ: nếu không tự mình đáp ứng đầy đủ điều kiện năng lực, các nhà đầu tư được phép thành lập liên danh với các tổ chức, cá nhân khác để hợp sức tạo thành một tổ hợp nhà thầu có đủ điều kiện tham gia đấu thầu.

2. Bộ tiêu chí toàn diện để đánh giá và lựa chọn nhà thầu

Không chỉ dừng lại ở hồ sơ năng lực cơ bản, việc lựa chọn nhà thầu ký hợp đồng dầu khí cho từng lô cụ thể phải được đánh giá qua lăng kính đa chiều. Cụ thể, việc xét duyệt dựa trên 3 tiêu chí cốt lõi:

1. Tiêu chí về năng lực và kinh nghiệm: Xem xét lịch sử triển khai các dự án tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí tương tự, uy tín quốc tế cũng như năng lực ứng phó sự cố môi trường biển.
2. Tiêu chí về điều kiện kỹ thuật phù hợp với từng lô dầu khí: Đánh giá mức độ khả thi của chương trình công tác đề xuất, khối lượng công việc cam kết tối thiểu trong từng giai đoạn (như số km địa chấn 2D/3D, số lượng giếng khoan thăm dò), công nghệ khai thác áp dụng phù hợp với đặc thù cấu tạo địa chất mỏ.
3. Tiêu chí về điều kiện kinh tế: Bao gồm tỷ lệ phân chia dầu khí lãi, thuế tài nguyên, các khoản hoa hồng (hoa hồng chữ ký, hoa hồng sản xuất...), cam kết đóng góp cho quỹ đào tạo khoa học công nghệ và hỗ trợ cộng đồng địa phương.

Toàn bộ hồ sơ dự thầu và hồ sơ đề xuất đều được hội đồng thẩm định đánh giá một cách minh bạch theo phương pháp thang điểm kết hợp so sánh, tổng hợp. Để trở thành nhà thầu được lựa chọn bước vào giai đoạn đàm phán hợp đồng, nhà thầu phải đồng thời có hồ sơ hợp lệ, thỏa mãn tất cả tiêu chí kỹ thuật - kinh tế và có hồ sơ dự thầu được xếp hạng thứ nhất.

3. Các hình thức lựa chọn nhà thầu ký hợp đồng dầu khí

Tùy thuộc vào tính chất của từng lô dầu khí và yếu tố an ninh, chủ quyền, việc lựa chọn nhà thầu được thực hiện thông qua 3 hình thức:

• Đấu thầu rộng rãi: Đây là hình thức ưu tiên áp dụng phổ biến trên nguyên tắc cạnh tranh công khai, minh bạch đối với các lô dầu khí thông thường, tạo cơ hội cho mọi nhà thầu quốc tế và trong nước đủ năng lực tham gia.
• Đấu thầu hạn chế: Áp dụng đối với các lô dầu khí có yêu cầu đặc thù về công nghệ, kỹ thuật khai thác mỏ sâu, xa bờ hoặc các khu vực có liên quan mật thiết đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại mà chỉ một số ít nhà thầu quốc tế có đủ khả năng đảm nhiệm.
• Chỉ định thầu: Hình thức đặc biệt chỉ được xem xét áp dụng trong các trường hợp luật định, gồm:
  • Lô dầu khí liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại mà chỉ duy nhất một nhà thầu đáp ứng được yêu cầu;
  • Chỉ có 01 tổ chức, cá nhân đủ điều kiện bày tỏ quan tâm và nộp đề xuất ký kết sau khi thông tin mời thầu đã được công bố rộng rãi tối thiểu 30 ngày;
  • Đề xuất từ nhà thầu hoặc nhóm nhà thầu đang thực hiện hợp đồng dầu khí về kế hoạch đầu tư bổ sung trong cùng diện tích hợp đồng với các điều kiện kinh tế - kỹ thuật mới sau khi hợp đồng cũ đã mãn hạn;
  • Các tình huống đặc biệt khác được Thủ tướng Chính phủ xem xét, chấp thuận trên cơ sở đề xuất của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam).

4. Thẩm quyền và trách nhiệm của bên tổ chức lựa chọn nhà thầu

Trách nhiệm trực tiếp trong công tác tổ chức lựa chọn nhà thầu ký hợp đồng dầu khí thuộc về Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), với sự giám sát và phê duyệt của cấp có thẩm quyền theo quy định tại Nghị định 45/2023/NĐ-CP.

Theo đó, đơn vị tổ chức có các nghĩa vụ trọng tâm sau:

• Lập và phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu cho từng khối/lô dầu khí theo đúng quy hoạch tài nguyên;
• Phát hành thông báo mời thầu công khai; xây dựng, phê duyệt và ban hành hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu chuẩn chỉnh;
• Tiến hành tổ chức đánh giá hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất khách quan, tuân thủ đúng quy trình chấm điểm;
• Chủ trì đàm phán, hoàn thiện các điều khoản chi tiết trong dự thảo hợp đồng dầu khí (PSC) với nhà thầu trúng thầu trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt chính thức.

Việc nắm vững các quy định pháp luật về đấu thầu dầu khí không chỉ giúp các doanh nghiệp, nhà đầu tư chủ động chuẩn bị hồ sơ năng lực mà còn tối ưu hóa cơ hội thắng thầu trong các dự án năng lượng trọng điểm quốc gia.