Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, việc xây dựng và vận hành các hệ thống dữ liệu đóng vai trò xương sống cho mọi hoạt động quản lý nhà nước. Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định 194/2025/NĐ-CP, đưa ra những quy định mang tính đột phá nhằm siết chặt kỷ cương trong việc triển khai các Cơ sở dữ liệu quốc gia (CSDLQG).

Tiêu chí "vàng" để trở thành Cơ sở dữ liệu quốc gia

Không phải mọi hệ thống dữ liệu đều có thể được định danh là "quốc gia". Tại Điều 5 Nghị định 194/2025/NĐ-CP, Chính phủ đã xác lập 03 tiêu chí cốt lõi để một cơ sở dữ liệu được đưa vào Danh mục CSDLQG:

• Mục tiêu chiến lược: Phải phục vụ trực tiếp cho quản trị quốc gia, giám sát, phân tích và hoạch định chính sách phát triển ở tầm vĩ mô.
• Dữ liệu chủ: Phải chứa đựng các thông tin gốc, mang tính định danh và nền tảng (trừ trường hợp đặc biệt là CSDL tổng hợp quốc gia).
• Phạm vi và kết nối: Có khả năng khai thác rộng khắp trên toàn quốc, đáp ứng yêu cầu chia sẻ dữ liệu liên thông giữa các bộ, ngành, địa phương để phục vụ dịch vụ công và phát triển kinh tế - xã hội.

Cơ chế "tự động loại bỏ" sau 5 năm không triển khai

Một trong những điểm đáng chú ý nhất tại Nghị định này chính là cơ chế sàng lọc nghiêm khắc đối với các dự án "treo". Cụ thể, theo quy định tại khoản 3 Điều 5:

"Cơ sở dữ liệu quốc gia đã nằm trong Danh mục nhưng không được triển khai xây dựng trong thời hạn 05 năm kể từ thời điểm được đưa vào Danh mục sẽ mặc định bị loại khỏi Danh mục Cơ sở dữ liệu quốc gia."

Quy định này nhằm chấm dứt tình trạng các bộ, ngành đăng ký danh mục nhưng chậm trễ trong việc thực thi, gây lãng phí nguồn lực và làm chậm tiến trình số hóa của đất nước. Việc "mặc định bị loại" buộc các đơn vị chủ quản phải có trách nhiệm cao hơn trong việc lập kế hoạch và giải ngân nguồn vốn đầu tư công cho công nghệ thông tin.

Quy trình cập nhật và điều chỉnh Danh mục

Việc bổ sung hay điều chỉnh Danh mục CSDLQG không còn là thủ tục hành chính đơn thuần mà đòi hỏi sự thẩm định kỹ lưỡng. Các bộ, cơ quan ngang bộ phải gửi hồ sơ về Bộ Công an để tổng hợp và đánh giá trước khi trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Hồ sơ thuyết minh phải làm rõ:

• Tên và mục tiêu xây dựng CSDLQG.
• Phạm vi dữ liệu và các đối tượng khai thác chính.
• Nguồn thông tin cập nhật và phương thức chia sẻ dữ liệu thực tế.

Trường hợp chủ quản muốn chủ động đưa cơ sở dữ liệu ra khỏi Danh mục, họ phải có văn bản giải trình rõ lý do vì sao hệ thống đó không còn đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc gia hoặc không còn phù hợp với thực tiễn quản lý.

Với những quy định mới tại Nghị định 194/2025/NĐ-CP, Chính phủ kỳ vọng sẽ tạo ra một hệ sinh thái dữ liệu số minh bạch, hiệu quả, tránh lãng phí và thực sự trở thành động lực cho cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tại Việt Nam.