Trong kỷ nguyên số, việc tiếp cận các tác phẩm điện ảnh trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, đi kèm với đó là sự bùng nổ của các trang web "phim lậu" – nơi trình chiếu trái phép các bộ phim bom tấn mà không hề có bản quyền. Câu hỏi đặt ra là: Người xem phim trên các nền tảng này có bị xử phạt hay không? Và những kẻ đứng sau các website này phải đối mặt với mức án nào?

Phim lậu là gì và quyền tác giả được bảo hộ ra sao?

Phim lậu được hiểu là các tác phẩm điện ảnh bị sao chép, trích ghép hoặc phân phối đến công chúng mà không được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả hoặc quyền liên quan. Theo quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi, bổ sung năm 2022), phim là một loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả một cách nghiêm ngặt.

Cụ thể, các đối tượng như đạo diễn, biên kịch, diễn viên, quay phim... được hưởng các quyền nhân thân (đứng tên, bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm). Trong khi đó, tổ chức, cá nhân đầu tư tài chính và cơ sở vật chất để sản xuất phim sẽ nắm giữ các quyền tài sản như quyền làm tác phẩm phái sinh, quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng, quyền sao chép và quyền phân phối tác phẩm.

Xem phim lậu có bị xử phạt không?

Đây là vấn đề gây nhiều tranh cãi. Hiện nay, pháp luật Việt Nam chủ yếu tập trung xử lý các đối tượng có hành vi phân phối, sao chép và trình chiếu trái phép tác phẩm điện ảnh nhằm mục đích thu lợi bất chính. Đối với người xem phim lậu (người dùng cuối), hiện chưa có quy định cụ thể về việc xử phạt hành chính hay truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tuy nhiên, việc xem phim lậu không đồng nghĩa với việc vô hại. Người xem thường phải đối mặt với các nguy cơ về an ninh mạng như mã độc, virus đánh cắp thông tin cá nhân được cài cắm trong các quảng cáo độc hại trên trang web lậu.

Mức xử phạt đối với hành vi phân phối phim lậu

Trái ngược với người xem, những cá nhân, tổ chức vận hành trang web phim lậu phải đối mặt với chế tài cực kỳ nghiêm khắc:

1. Xử phạt hành chính

Theo quy định tại Nghị định 131/2013/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 129/2021/NĐ-CP), hành vi truyền đạt tác phẩm điện ảnh đến công chúng mà không được phép của chủ sở hữu có thể bị phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng. Ngoài ra, người vi phạm còn bị buộc gỡ bỏ bản sao tác phẩm vi phạm dưới hình thức điện tử trên môi trường mạng.

2. Trách nhiệm hình sự

Nếu hành vi xâm phạm quyền tác giả có quy mô lớn hoặc thu lợi bất chính cao, đối tượng vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) về Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan:

"1. Người nào không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan mà cố ý thực hiện một trong các hành vi sau đây, xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đang được bảo hộ tại Việt Nam với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả, quyền liên quan từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng... thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm."

Mức phạt cao nhất đối với cá nhân có thể lên đến 03 năm tù giam và phạt tiền đến 1 tỷ đồng. Đối với pháp nhân thương mại phạm tội, mức phạt tiền có thể lên đến 5 tỷ đồng và bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn.

Lời khuyên cho người dùng mạng

Để bảo vệ bản thân và ủng hộ nền điện ảnh nước nhà, người dùng nên lựa chọn xem phim trên các nền tảng chính thống, có bản quyền. Việc này không chỉ giúp bạn tránh được các rủi ro về bảo mật thông tin mà còn là hành động văn minh, tôn trọng chất xám của những người làm nghệ thuật.

Nếu phát hiện các hành vi xâm phạm quyền tác giả, chủ sở hữu có thể áp dụng các biện pháp tự bảo vệ theo Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 như: yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm, khởi kiện ra Tòa án hoặc yêu cầu cơ quan chức năng xử lý hành chính.