Từ ngày 01/7/2026, công tác quản lý và xử lý kỷ luật viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập chính thức bước sang một trang mới với việc áp dụng Nghị định 234/2026/NĐ-CP. Được ban hành nhằm đồng bộ hóa với các quy định của Luật Viên chức 2025, văn bản pháp lý này thay thế hoàn toàn các quy định cũ tại Nghị định 112/2020/NĐ-CP.

Sự ra đời của Nghị định 234/2026/NĐ-CP không chỉ đơn thuần là việc cập nhật kỹ thuật pháp lý, mà còn thể hiện tư duy quản lý hiện đại, khuyến khích sự sáng tạo, đồng thời siết chặt kỷ cương hành chính một cách minh bạch và công bằng hơn. Dưới đây là phân tích chuyên sâu về 4 điểm mới mang tính bước ngoặt mà mọi viên chức và nhà quản lý cần đặc biệt lưu ý.

Hội đồng kỷ luật viên chức làm việc theo quy định mới từ ngày 01/7/2026 (ảnh minh họa)

1. Đột phá tư duy: Miễn trách nhiệm kỷ luật khi dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung

Một trong những điểm mới mang tính nhân văn và đột phá nhất của Nghị định 234/2026/NĐ-CP nằm ở quy định tại khoản 2 Điều 4. Theo đó, Chính phủ đã chính thức bổ sung trường hợp được miễn trách nhiệm kỷ luật đối với viên chức thực hiện hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Cụ thể, viên chức sẽ được bảo vệ và miễn trách nhiệm kỷ luật nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Thực hiện đề xuất về nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới, sáng tạo đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép;
• Được cấp có thẩm quyền xác định đã thực hiện đúng chủ trương, có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung;
• Không tham nhũng, không tiêu cực, không có hành vi gian lận hay cố ý vi phạm pháp luật;
• Dù có thiệt hại xảy ra nhưng được xác định là do yếu tố khách quan hoặc rủi ro không thể lường trước trong quá trình thử nghiệm.

Bên cạnh đó, điểm b khoản 2 Điều 4 cũng mở rộng phạm vi miễn trách nhiệm cho các trường hợp viên chức đã thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không vụ lợi nhưng thiệt hại phát sinh hoàn toàn do nguyên nhân khách quan.

"Viên chức thực hiện đề xuất về nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới, sáng tạo đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép và được cấp có thẩm quyền xác định đã thực hiện đúng chủ trương, không tham nhũng, không tiêu cực, không có hành vi gian lận, cố ý vi phạm pháp luật, có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung nhưng có thiệt hại xảy ra thì được miễn trách nhiệm kỷ luật."

Sự bổ sung này giải quyết triệt để "nút thắt" tâm lý sợ sai, sợ bị kỷ luật của đội ngũ trí thức, nhà khoa học là viên chức trong các viện nghiên cứu, trường đại học công lập. Trước đây, Nghị định 112/2020/NĐ-CP chỉ quy định các trường hợp miễn trách nhiệm chung chung như mất năng lực hành vi dân sự, sự kiện bất khả kháng hoặc tình thế cấp thiết theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 mà chưa hề có cơ chế bảo vệ riêng biệt cho hoạt động đổi mới sáng tạo.

2. Minh bạch hóa pháp lý: Quy định chi tiết các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ

Nếu như trước đây, việc áp dụng các tình tiết tăng nặng hay giảm nhẹ khi xem xét kỷ luật viên chức thường mang tính định tính và dễ dẫn đến sự thiếu đồng nhất giữa các đơn vị, thì nay Nghị định 234/2026/NĐ-CP đã luật hóa một cách cực kỳ chi tiết.

Theo khoản 3 Điều 4, các hành vi sau sẽ bị coi là tình tiết tăng nặng:

• Không thực hiện kiểm điểm theo yêu cầu, không tự giác nhận khuyết điểm hoặc cố tình nhận hình thức kỷ luật nhẹ hơn mức độ vi phạm thực tế;
• Không bồi hoàn thiệt hại vật chất hoặc khắc phục hậu quả không đúng yêu cầu;
• Có hành vi quanh co, đối phó, cản trở hoạt động thanh tra, kiểm tra, điều tra;
• Bao che cho người cùng vi phạm, đe dọa hoặc trù dập người tố cáo;
• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh để trục lợi cá nhân.

Ngược lại, khoản 4 Điều 4 mở ra cơ hội sửa sai cho viên chức với các tình tiết giảm nhẹ rõ ràng:

• Chủ động, kịp thời báo cáo hành vi vi phạm trước khi bị phát hiện;
• Tự giác nhận trách nhiệm và bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả do mình gây ra;
• Tích cực hợp tác, cung cấp thông tin trung thực về những người cùng vi phạm;
• Chủ động chấm dứt hành vi vi phạm ngay khi nhận thức được sai phạm.

Sự phân định rạch ròi này giúp các Hội đồng kỷ luật có cơ sở pháp lý vững chắc để đưa ra phán quyết công tâm, tránh tình trạng "yêu nên tốt, ghét nên xấu" trong môi trường công sở.

Việc ký kết và ban hành quyết định kỷ luật phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình mới (ảnh minh họa)

3. Thay đổi căn bản cách xác định thời hiệu xử lý kỷ luật

Thời hiệu xử lý kỷ luật luôn là vấn đề pháp lý phức tạp, dễ phát sinh tranh chấp. Khoản 1 Điều 5 Nghị định 234/2026/NĐ-CP đã thiết lập một nguyên tắc tính toán hoàn toàn mới, đồng bộ trực tiếp với Điều 36 Luật Viên chức 2025.

Điểm mấu chốt là thời hiệu xử lý kỷ luật được tính từ thời điểm xảy ra hành vi vi phạm cho đến thời điểm cấp có thẩm quyền kết luận vi phạm đến mức phải thi hành kỷ luật. Quy định này khắc phục triệt để kẽ hở của Nghị định 112/2020/NĐ-CP trước đây khi chưa làm rõ mốc kết thúc của thời hiệu, dẫn đến việc nhiều vụ việc bị kéo dài cố ý nhằm "chờ" hết thời hiệu để thoát kỷ luật.

Nghị định mới tiếp tục duy trì thời hiệu xử lý kỷ luật là:

• 05 năm đối với các hành vi vi phạm ít nghiêm trọng đến mức phải áp dụng hình thức khiển trách;
• 10 năm đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng hơn.

Đặc biệt, khoản 4 Điều 5 cũng tái khẳng định các trường hợp không áp dụng thời hiệu (đồng nghĩa với việc bị xử lý kỷ luật bất cứ lúc nào khi bị phát hiện), bao gồm: viên chức là đảng viên bị khai trừ; vi phạm bảo vệ chính trị nội bộ; xâm hại lợi ích quốc gia trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh; và sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả.

4. Tinh gọn bộ máy: Hội đồng kỷ luật viên chức chỉ còn 3 thành viên

Nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao trách nhiệm cá nhân của các thành viên Hội đồng, Điều 16 Nghị định 234/2026/NĐ-CP đã cắt giảm số lượng thành viên Hội đồng kỷ luật viên chức từ 05 thành viên xuống chỉ còn 03 thành viên.

Cơ cấu Hội đồng kỷ luật mới được quy định tinh gọn như sau:

• Đối với viên chức quản lý: Gồm Chủ tịch Hội đồng (người đứng đầu hoặc cấp phó đơn vị có thẩm quyền); 01 Ủy viên là người đứng đầu hoặc cấp phó đơn vị trực tiếp sử dụng viên chức; 01 Ủy viên là đại diện bộ phận tham mưu về tổ chức, cán bộ.
• Đối với viên chức không giữ chức vụ quản lý: Gồm Chủ tịch Hội đồng; 01 Ủy viên là đại diện Ban chấp hành công đoàn (hoặc đại diện viên chức nếu không có công đoàn); 01 Ủy viên là đại diện bộ phận tham mưu về tổ chức, cán bộ.

Sự thay đổi này giúp các cuộc họp Hội đồng kỷ luật diễn ra nhanh chóng, hiệu quả hơn, giảm bớt gánh nặng họp hành không cần thiết trong các đơn vị sự nghiệp công lập, đồng thời nâng cao tính chịu trách nhiệm của từng thành viên tham gia phán quyết.

Lời kết và khuyến nghị dành cho viên chức

Việc ban hành Nghị định 234/2026/NĐ-CP là một bước tiến lớn trong tiến trình cải cách thể chế hành chính công. Đối với mỗi viên chức, việc nắm vững các quy định mới này không chỉ giúp tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bản thân khi thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn mang tính đột phá, sáng tạo mà còn là kim chỉ nam để tự răn đe, tránh xa các hành vi vi phạm kỷ luật công vụ.