Siết chặt kỷ cương đóng Bảo hiểm y tế từ giữa tháng 5/2026

Bảo hiểm y tế (BHYT) là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội, đảm bảo quyền lợi khám chữa bệnh cho người dân. Tuy nhiên, tình trạng trốn đóng, chậm đóng BHYT tại các doanh nghiệp vẫn diễn ra phức tạp, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động và sự bền vững của Quỹ BHYT. Để khắc phục tình trạng này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, chính thức có hiệu lực từ ngày 15/5/2026.

Điểm đáng chú ý nhất trong quy định mới là việc tăng mạnh mức phạt tiền đối với các hành vi vi phạm về đóng BHYT, đặc biệt là đối với người sử dụng lao động. Theo quy định tại Luật Bảo hiểm y tế, việc tham gia BHYT là nghĩa vụ bắt buộc của cả người lao động và người sử dụng lao động.

Chi tiết mức phạt đối với doanh nghiệp trốn đóng BHYT

Căn cứ theo Điều 82 Nghị định 90/2026/NĐ-CP, trường hợp người sử dụng lao động không lập hoặc lập không đầy đủ danh sách người lao động phải tham gia BHYT sau 60 ngày kể từ thời hạn quy định, mức phạt sẽ được tính dựa trên quy mô số lượng lao động bị xâm phạm quyền lợi. Cụ thể như sau:

Bên cạnh đó, pháp luật cũng quy định mức phạt từ 01 triệu đồng đến 45 triệu đồng đối với hành vi đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng thấp hơn quy định hoặc không đóng, đóng không đầy đủ sau khi đã bị đôn đốc nhắc nhở.

Xử phạt đối với cá nhân không tham gia BHYT bắt buộc

Không chỉ doanh nghiệp, cá nhân thuộc diện bắt buộc tham gia BHYT nhưng cố tình không tham gia cũng sẽ đối mặt với chế tài hành chính. Mức phạt được quy định từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng. Đây là lời nhắc nhở quan trọng để mỗi người dân tự ý thức bảo vệ quyền lợi sức khỏe của chính mình thông qua tấm thẻ BHYT.

Các biện pháp khắc phục hậu quả: Không chỉ là nộp phạt

Một trong những điểm cứng rắn của Nghị định 117/2020/NĐ-CP (và nay là Nghị định 90/2026/NĐ-CP) là các biện pháp khắc phục hậu quả đi kèm. Việc nộp phạt tiền chỉ là bước đầu, tổ chức và cá nhân vi phạm còn phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính sau:

• Truy thu số tiền trốn đóng: Buộc phải đóng đủ số tiền chưa đóng vào Quỹ BHYT.
• Bồi thường thiệt hại: Hoàn trả các khoản tiền gây thiệt hại cho người tham gia BHYT (nếu có) do hành vi chậm đóng gây ra.
• Nộp lại lợi ích bất hợp pháp: Mọi khoản lợi thu được từ việc vi phạm phải được nộp lại ngân sách.
• Tiền lãi chậm đóng: Phải nộp số tiền lãi tính trên số tiền và thời gian trốn đóng với mức 0,03%/ngày.

Hành vi trốn đóng BHYT không chỉ là vi phạm hành chính mà trong một số trường hợp nghiêm trọng, có dấu hiệu tội phạm, doanh nghiệp còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành.

Như vậy, với những thay đổi mang tính răn đe cao từ ngày 15/5/2026, các doanh nghiệp cần rà soát kỹ lưỡng danh sách lao động và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng BHYT để tránh những rủi ro pháp lý và tài chính không đáng có. Người lao động cũng cần thường xuyên theo dõi quá trình đóng bảo hiểm của mình thông qua ứng dụng VssID hoặc các kênh tra cứu trực tuyến để kịp thời phản ánh khi quyền lợi bị xâm phạm.