Năm 2018 được xem là một năm "bản lề" của hệ thống pháp luật Việt Nam khi có tới 21 Luật và 01 Nghị quyết của Quốc hội chính thức đi vào cuộc sống. Những thay đổi này không chỉ tác động sâu rộng đến đời sống kinh tế - xã hội mà còn thể hiện tinh thần cải cách tư pháp mạnh mẽ, bảo vệ quyền con người và hỗ trợ tối đa cho cộng đồng doanh nghiệp.

Tòa nhà Quốc hội - Nơi ban hành những quyết sách pháp luật quan trọng cho năm 2018 (ảnh minh họa)

1. Bước tiến mới trong tư pháp hình sự: Bỏ hình phạt tử hình với nhiều tội danh

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất là việc thực thi Văn bản hợp nhất 01/VBHN-VPQH năm 2017 hợp nhất Bộ luật Hình sự (bao gồm Bộ luật Hình sự 2015 và Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017) từ ngày 01/01/2018.

Theo đó, chính sách hình sự của nước ta đã có sự thay đổi căn bản theo hướng nhân đạo hóa. Hình phạt tử hình sẽ chính thức không còn được áp dụng đối với một loạt tội danh như: Tội cướp tài sản; Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm; Tội phá hủy công trình, cơ sở phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia... Thay vào đó, mức án cao nhất cho các tội danh này sẽ là tù chung thân.

Đặc biệt, lần đầu tiên tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động được hình sự hóa. Đây là công cụ pháp lý mạnh mẽ để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động trước tình trạng nợ đọng bảo hiểm kéo dài của nhiều doanh nghiệp hiện nay.

2. Minh bạch hóa hoạt động tố tụng: Hỏi cung phải ghi âm, ghi hình

Nhằm hạn chế tối đa tình trạng bức cung, nhục hình, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 có hiệu lực từ đầu năm 2018 quy định bắt buộc việc hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc trụ sở cơ quan điều tra phải được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh.

Việc hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc tại trụ sở Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh.

Quy định này không chỉ bảo vệ quyền lợi của bị can mà còn bảo vệ chính các cán bộ điều tra trước những cáo buộc sai lệch, đảm bảo tính khách quan và thượng tôn pháp luật trong quá trình phá án.

Hoạt động tố tụng sẽ trở nên minh bạch hơn với các quy định mới từ năm 2018 (ảnh minh họa)

3. Quyền lợi của người bị tạm giữ, tạm giam được nâng cao

Với Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015, chế độ đối với người bị giam giữ đã có những bước tiến dài. Người bị tạm giam sẽ được gặp thân nhân 01 lần mỗi tháng, trong khi người bị tạm giữ được gặp 01 lần trong thời gian tạm giữ. Đặc biệt, luật cũng quy định cụ thể về việc bố trí buồng giam riêng cho người đồng tính, người chuyển giới hoặc phụ nữ có thai, có con dưới 36 tháng tuổi, thể hiện tính nhân văn sâu sắc của pháp luật Việt Nam.

4. Hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Trong lĩnh vực kinh tế, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 chính thức có hiệu lực từ 01/01/2018 mang đến luồng gió mới cho cộng đồng khởi nghiệp. Các hộ kinh doanh khi chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp sẽ được miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp có thời hạn, hỗ trợ lệ phí môn bài và các thủ tục hành chính liên quan. Đây là nỗ lực của Chính phủ nhằm hiện thực hóa mục tiêu có 1 triệu doanh nghiệp hoạt động hiệu quả vào năm 2020.

5. Cơ quan Nhà nước phải chủ động xin lỗi khi gây oan sai

Một quy định mang tính đột phá khác nằm tại Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước 2017. Theo đó, khi có văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường, cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ gây thiệt hại phải chủ động thực hiện việc xin lỗi, cải chính công khai mà không cần đợi người bị thiệt hại yêu cầu. Điều này khẳng định trách nhiệm của Nhà nước trước nhân dân và nâng cao đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức.

Ngoài ra, các đạo luật khác như Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự 2015 hay Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2016 cũng sẽ mang lại những thay đổi tích cực, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo môi trường sống và kinh doanh an toàn, minh bạch cho mọi công dân từ năm 2018.