Ngày 26/04/2018, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ký ban hành Quyết định 20/2018/QĐ-TTg. Đây được xem là một bước ngoặt quan trọng trong việc xử lý thuốc lá ngoại nhập lậu bị tịch thu, kết hợp giữa việc tiêu hủy nghiêm ngặt hàng giả và thí điểm tận dụng giá trị kinh tế từ hàng hóa đảm bảo chất lượng để xuất khẩu ra nước ngoài.

Phân loại rõ rệt: Tiêu hủy hàng giả, đấu giá hàng chất lượng

Theo quy định tại Điều 1 và Điều 3 Quyết định 20/2018/QĐ-TTg, việc xử lý thuốc lá lậu được chia thành hai nhóm chính:

• Nhóm tiêu hủy: Áp dụng đối với thuốc lá giả, thuốc lá không đảm bảo chất lượng. Việc xác định chất lượng sẽ do cơ quan ra quyết định tịch thu phối hợp với các đơn vị chuyên môn thực hiện.
• Nhóm thí điểm đấu giá: Chỉ áp dụng đối với thuốc lá ngoại nhập lậu còn đảm bảo chất lượng để xuất khẩu ra nước ngoài.

"Thuốc lá ngoại nhập lậu bị tịch thu là thuốc lá giả, thuốc lá không đảm bảo chất lượng bị xử lý tiêu hủy theo quy định của pháp luật."

Điều kiện khắt khe đối với doanh nghiệp và thủ tục xuất khẩu

Để tham gia vào chuỗi hoạt động này, doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quy định tại Luật đấu giá tài sản 2016. Đặc biệt, việc xuất khẩu không được thực hiện một cách tùy tiện mà phải tuân thủ các rào cản kỹ thuật nhằm tránh tình trạng hàng hóa thẩm lậu ngược trở lại thị trường nội địa.

Cụ thể, tại khoản 4 Điều 3 quy định rõ:

• Chỉ được xuất khẩu qua các cửa khẩu đường biển, đường thủy và đường hàng không quốc tế.
• Tuyệt đối cấm xuất khẩu qua cửa khẩu biên giới đất liền hoặc xuất khẩu sang các nước có chung đường biên giới với Việt Nam.

Về mặt thời gian, khoản 1 Điều 5 nhấn mạnh doanh nghiệp trúng đấu giá có 90 ngày để hoàn tất thủ tục xuất khẩu. Nếu quá thời hạn này mà hàng vẫn chưa rời khỏi lãnh thổ Việt Nam, doanh nghiệp buộc phải tự chịu chi phí tiêu hủy dưới sự giám sát của cơ quan chức năng.

Quản lý tài chính và nguồn lực phòng chống buôn lậu

Một điểm mới đáng chú ý là toàn bộ số tiền thu được từ việc bán đấu giá sẽ được nộp vào tài khoản tạm giữ tại Kho bạc Nhà nước. Nguồn kinh phí này không chỉ đơn thuần là nguồn thu ngân sách mà còn được tái đầu tư để phục vụ công tác giám sát, quản lý và tăng cường năng lực cho các lực lượng trực tiếp tham gia phòng, chống buôn lậu thuốc lá.

Quyết định này có hiệu lực thi hành từ ngày 15/06/2018 và kéo dài thời gian thí điểm đến hết ngày 15/06/2020. Trong giai đoạn này, các quy định tại Quyết định 2371/QĐ-TTg sẽ tạm dừng thực hiện để nhường chỗ cho cơ chế thí điểm mới này.

Việc ban hành Quyết định 20/2018/QĐ-TTg thể hiện sự linh hoạt của Chính phủ trong việc xử lý tang vật vi phạm hành chính, vừa đảm bảo tính răn đe, vừa tránh lãng phí nguồn lực xã hội đối với những hàng hóa vẫn còn giá trị sử dụng tại thị trường quốc tế.