Thời gian gần đây, qua công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát thực tế, cơ quan chức năng đã phát hiện nhiều dấu hiệu bất thường trong việc cấp các loại giấy tờ, chứng từ làm căn cứ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH). Để bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật và tránh thất thoát quỹ an sinh, Công văn 1511/BHXH-CSXH đã được ban hành với những chỉ đạo quyết liệt.

Những kẽ hở và thủ đoạn trục lợi quỹ bảo hiểm xã hội

Theo báo cáo từ Bảo hiểm xã hội Việt Nam, tình trạng trục lợi chính sách an sinh xã hội đang diễn biến phức tạp với nhiều hình thức tinh vi. Một số cơ sở khám bệnh, chữa bệnh (KCB) đã thực hiện cấp chứng từ không đúng quy định, tạo điều kiện cho người lao động thanh toán các chế độ ốm đau, thai sản dù không đủ điều kiện thực tế.

Các biểu hiện bất thường tiêu biểu được chỉ ra bao gồm:

• Cấp sai thời gian thực tế: Giấy chứng sinh, giấy khai sinh được cấp không đúng với thời điểm sự việc phát sinh nhằm hợp thức hóa hồ sơ hưởng chế độ.
• Số lượng chứng từ lớn bất thường: Một bác sĩ hoặc một bàn khám cấp số lượng Giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH (GCN) vượt xa định mức cho phép theo quy định tại Quyết định 1313/QĐ-BYT.
• Sai lệch tình trạng sức khỏe: Cấp GCN cho người lao động không đúng với tình trạng bệnh lý hoặc tình trạng mang thai thực tế.
• Số ngày nghỉ quá dài: Ghi số ngày nghỉ trên chứng từ nhiều một cách bất hợp lý so với chẩn đoán bệnh.

Quy định nghiêm ngặt về hồ sơ hưởng chế độ

Theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2014, hồ sơ hưởng chế độ phải đảm bảo tính pháp lý và trung thực. Cụ thể:

Điều 100. Hồ sơ hưởng chế độ ốm đau

1. Bản chính hoặc bản sao giấy ra viện đối với người lao động hoặc con của người lao động điều trị nội trú. Trường hợp người lao động hoặc con của người lao động điều trị ngoại trú phải có giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội.

...

3. Danh sách người lao động nghỉ việc hưởng chế độ ốm đau do người sử dụng lao động lập.

Tương tự, đối với chế độ thai sản, Điều 101 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 cũng yêu cầu các loại giấy tờ như bản sao giấy khai sinh, giấy chứng sinh hoặc giấy xác nhận của cơ sở y tế có thẩm quyền. Việc làm giả hoặc cấp khống các loại giấy tờ này không chỉ vi phạm quy định về BHXH mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Dừng chi trả và thu hồi tiền trục lợi: Biện pháp mạnh tay từ cơ quan quản lý

Để ngăn chặn thất thoát quỹ, BHXH Việt Nam yêu cầu BHXH các tỉnh, thành phố thực hiện ngay các biện pháp sau:

Thứ nhất, dừng chi trả tức thì: Đối với các chứng từ đã được xác định là không hợp lý, không hợp lệ, cơ quan BHXH phải dừng chi trả ngay lập tức. Điều này áp dụng cho cả các hồ sơ đang trong quá trình xét duyệt và các hồ sơ đã có quyết định hưởng nhưng chưa giải ngân.

Thứ hai, thu hồi triệt để: Bằng mọi biện pháp phải thu hồi về quỹ số tiền đã chi trả sai quy định. Các trường hợp cố tình gian lận sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định tại Nghị định 28/2020/NĐ-CP (văn bản có hiệu lực tại thời điểm năm 2021).

Thứ ba, tăng cường hậu kiểm và ứng dụng công nghệ: Khai thác triệt để các phần mềm quản lý để đối soát dữ liệu giữa cơ sở KCB và cơ quan BHXH. Việc rà soát sẽ tập trung vào các cơ sở y tế có số lượng cấp GCN tăng đột biến hoặc có dấu hiệu liên kết với người lao động để trục lợi.

Lời khuyên cho người lao động và đơn vị sử dụng lao động

Người lao động cần hiểu rõ rằng việc sử dụng chứng từ giả hoặc chứng từ cấp sai quy định để hưởng chế độ là hành vi vi phạm pháp luật. Thay vì tìm cách trục lợi ngắn hạn, người lao động nên tuân thủ đúng quy trình khám chữa bệnh để đảm bảo quyền lợi an sinh lâu dài.

Đối với các đơn vị sử dụng lao động, cần tăng cường kiểm tra tính xác thực của hồ sơ trước khi lập danh sách đề nghị giải quyết chế độ. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường từ phía người lao động hoặc từ các cơ sở y tế trên địa bàn, đơn vị cần chủ động phản ánh với cơ quan BHXH để phối hợp xác minh, làm rõ.

Trong trường hợp cần thiết, cơ quan BHXH sẽ chuyển hồ sơ sang cơ quan Công an để điều tra, khởi tố về tội gian lận bảo hiểm xã hội theo quy định của Bộ luật Hình sự, nhằm đảm bảo sự công bằng và minh bạch cho hệ thống an sinh xã hội quốc gia.