Trong bối cảnh cải cách tư pháp đang được đẩy mạnh, việc đảm bảo tính nghiêm minh và nhân đạo trong thi hành án hình sự trở thành nhiệm vụ trọng tâm của ngành Kiểm sát. Mới đây, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã ban hành chỉ thị yêu cầu toàn ngành tăng cường, chủ động kiểm sát chặt chẽ các hoạt động tại trại tạm giam, cơ sở giam giữ, nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm pháp luật phát sinh.

Ngành Kiểm sát tăng cường vai trò giám sát trong công tác thi hành án hình sự (ảnh minh họa)

Tăng cường kiểm sát trực tiếp tại các cơ sở giam giữ

Theo yêu cầu của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các đơn vị nghiệp vụ và Viện kiểm sát các cấp phải thực hiện nghiêm túc quy định về định kỳ trực tiếp kiểm sát tại các trại giam, trại tạm giam và cơ sở lưu trú. Đây không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên mà còn là giải pháp then chốt để ngăn ngừa các hành vi tiêu cực, đảm bảo quyền con người của người bị tạm giữ, tạm giam và phạm nhân.

Cụ thể, Viện kiểm sát cấp tỉnh và Viện kiểm sát quân sự cấp quân khu được giao nhiệm vụ chủ động nắm bắt tình hình, thực hiện kiểm sát ít nhất mỗi tháng một lần đối với các trại giam thuộc Bộ Công an và Bộ Quốc phòng đóng trên địa bàn quản lý. Việc kiểm sát không chỉ dừng lại ở hồ sơ giấy tờ mà phải đi sâu vào thực tế điều kiện giam giữ, chế độ ăn, ở, sinh hoạt và chăm sóc y tế theo quy định của Luật Thi hành án hình sự 2010.

Chú trọng các chính sách khoan hồng: Miễn, giảm án và đặc xá

Một trong những nội dung quan trọng nhất trong đợt tăng cường này là việc kiểm sát các hồ sơ đề nghị miễn, giảm thời hạn chấp hành án phạt tù, đặc xá và tha tù trước thời hạn có điều kiện. Đây là những chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước, nhưng nếu không được kiểm soát chặt chẽ, rất dễ dẫn đến tình trạng trục lợi hoặc áp dụng sai đối tượng.

Viện kiểm sát phải đảm bảo rằng mọi trường hợp được đề nghị đều đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về thời gian chấp hành án, ý thức cải tạo và các điều kiện dân sự kèm theo. Đặc biệt, việc rút ngắn thời gian thử thách của án treo cũng cần được xem xét kỹ lưỡng, tránh tình trạng nể nang hoặc thiếu khách quan trong quá trình đánh giá tại địa phương.

Công tác xét duyệt hồ sơ đặc xá và giảm án phải đảm bảo tính công bằng, khách quan (ảnh minh họa)

Điểm mới từ Luật Thi hành án hình sự 2019

Mặc dù hiện tại vẫn đang áp dụng các quy định của văn bản cũ, nhưng sự ra đời của Luật Thi hành án hình sự 2019 (vừa được Quốc hội thông qua vào tháng 06/2019) đã mở ra nhiều thay đổi quan trọng. Luật mới đã bổ sung thêm nhiều quyền lợi cho phạm nhân, đồng thời siết chặt quy trình thực hiện các biện pháp tha tù trước thời hạn.

"Việc thi hành án hình sự phải bảo đảm nhân đạo xã hội chủ nghĩa; tôn trọng danh dự, nhân phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp của người chấp hành án, người chấp hành biện pháp tư pháp, quyền và lợi ích hợp pháp của pháp nhân thương mại chấp hành án."

Ngành Kiểm sát cần chủ động nghiên cứu các quy định mới này để chuẩn bị cho lộ trình áp dụng chính thức, đồng thời nâng cao năng lực cán bộ để đáp ứng yêu cầu kiểm sát trong tình hình mới.

Nhiệm vụ cụ thể tại các địa bàn trọng điểm

Đối với các thành phố lớn như TP. Hồ Chí Minh, nơi có mật độ cơ sở giam giữ và số lượng phạm nhân lớn, yêu cầu đặt ra còn khắt khe hơn. Viện kiểm sát nhân dân TP. Hồ Chí Minh có nhiệm vụ thực hiện kiểm sát hàng tuần tại 02 trại tạm giam thuộc Bộ Công an trên địa bàn. Kết quả kiểm sát phải được báo cáo thường xuyên về Viện kiểm sát nhân dân tối cao, trong đó Thủ trưởng đơn vị phải chịu trách nhiệm trực tiếp về tính chính xác và kịp thời của thông tin.

Bên cạnh đó, công tác kiểm sát đột xuất cũng được nhấn mạnh. Khi xảy ra các sự cố nghiêm trọng như phạm nhân trốn trại, chết trong cơ sở giam giữ hoặc các hành vi vi phạm kỷ luật nghiêm trọng, Viện kiểm sát phải có mặt kịp thời để xác minh, làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm của các bên liên quan, không để xảy ra tình trạng bao che hay lơ là trách nhiệm.

Việc thực hiện hiệu quả các chỉ đạo này sẽ góp phần quan trọng vào việc giữ vững kỷ cương pháp luật, đồng thời khẳng định vai trò không thể thay thế của Viện kiểm sát trong việc bảo vệ công lý và quyền con người tại Việt Nam.