Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh là một chủ trương lớn nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực quản lý. Tuy nhiên, sau khi sáp nhập, một vấn đề nan giải nảy sinh là sự thiếu thống nhất trong các quy định địa phương về đất đai. Điều này không chỉ gây khó khăn cho cơ quan quản lý mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến quyền lợi sát sườn của người sử dụng đất.

Thách thức từ sự "vênh" chính sách sau sáp nhập

Theo lộ trình sắp xếp, cả nước dự kiến sẽ còn 34 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Trong bối cảnh Luật Đất đai 2024 vừa có hiệu lực từ ngày 01/8/2024, nhiều nội dung quan trọng đã được phân cấp cho Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết.

Khi hai hoặc nhiều tỉnh sáp nhập thành một địa giới hành chính mới, các quy định cũ vốn được xây dựng dựa trên đặc thù riêng của từng địa phương trước đó sẽ xuất hiện tình trạng chồng chéo hoặc khác biệt đáng kể. Cụ thể, các vấn đề dễ gây tranh cãi bao gồm:

• Hạn mức giao đất và công nhận quyền sử dụng đất: Mỗi tỉnh cũ có thể có quy định khác nhau về diện tích tối đa người dân được sở hữu.
• Chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư: Mức giá bồi thường cây trồng, vật nuôi hoặc các khoản hỗ trợ ổn định đời sống thường không đồng nhất giữa các vùng giáp ranh.
• Thủ tục hành chính: Thời gian giải quyết hồ sơ và quy trình thực hiện có thể có sự chênh lệch, gây tâm lý so sánh "thiệt - hơn" trong nhân dân.

Yêu cầu rà soát khẩn cấp từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường

Để giải quyết những bất cập này, tại Công văn 1680/BNNMT-QLĐĐ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đưa ra những chỉ đạo quyết liệt. Theo đó, các địa phương thuộc diện sáp nhập cần khẩn trương rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về đất đai thuộc thẩm quyền.

Việc rà soát phải bám sát các quy định tại Nghị định 102/2024/NĐ-CP và các văn bản liên quan như Nghị định 88/2024/NĐ-CP về bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Mục tiêu cao nhất là xây dựng một bộ quy tắc chung, thống nhất áp dụng trên toàn địa bàn mới hoặc ban hành các chính sách đặc thù cho từng khu vực nếu cần thiết.

"Việc sửa đổi, bổ sung các quy định phải đảm bảo không tạo ra khoảng trống pháp lý trong giai đoạn chuyển tiếp, đồng thời bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất." - Trích nội dung chỉ đạo tại Công văn 1680/BNNMT-QLĐĐ.

Giải pháp đảm bảo quyền lợi người sử dụng đất

Các chuyên gia pháp lý cho rằng, bên cạnh việc thống nhất mức thu nghĩa vụ tài chính theo Nghị định 103/2024/NĐ-CP, các địa phương cần đặc biệt lưu ý đến chính sách đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất khi có sự thay đổi về địa giới hành chính và chính sách quản lý.

Việc ban hành các quy định chuyển tiếp rõ ràng sẽ giúp người dân yên tâm thực hiện các giao dịch dân sự, tách thửa hay hợp thửa đất mà không lo ngại về việc thay đổi tiêu chí đột ngột. Sự minh bạch và thống nhất trong chính sách đất đai chính là chìa khóa để việc sáp nhập tỉnh diễn ra thuận lợi, tạo đà cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.