Chế độ thăm gặp thân nhân là một trong những chính sách nhân đạo, thể hiện tính khoan hồng và nhân văn sâu sắc của pháp luật Việt Nam đối với những người đang chấp hành án phạt tù. Tuy nhiên, để bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và tiến trình cải tạo không bị gián đoạn, các quy định về việc thăm gặp luôn được điều chỉnh chặt chẽ qua từng thời kỳ.

Mới đây, Bộ Quốc phòng đã ban hành quy định mới liên quan đến trách nhiệm của phạm nhân và người đến gặp phạm nhân tại các cơ sở giam giữ trong Quân đội. Đáng chú ý, quy định mới đã siết chặt hơn đối với trường hợp phạm nhân nữ gặp chồng tại phòng riêng, yêu cầu bắt buộc phải sử dụng biện pháp tránh thai và cam kết không mang thai.

Căn cứ pháp lý cao nhất về chế độ gặp, nhận quà của phạm nhân

Theo quy định tại Điều 49 Luật Thi hành án hình sự 2025, chế độ gặp người thân thích của phạm nhân được quy định cụ thể như sau:

"1. Phạm nhân được gặp người thân thích 01 lần trong 01 tháng, mỗi lần gặp không quá 01 giờ. Căn cứ kết quả xếp loại chấp hành án, yêu cầu giáo dục cải tạo, thành tích lao động, học tập của phạm nhân. Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam quyết định kéo dài thời gian gặp người thân thích nhưng không quá 03 giờ hoặc được gặp vợ, chồng ở phòng riêng không quá 24 giờ..."

Như vậy, việc được gặp vợ hoặc chồng tại phòng riêng (thường được gọi là "phòng hạnh phúc") tối đa không quá 24 giờ là một chế độ đãi ngộ đặc biệt, chỉ dành cho những phạm nhân có quá trình cải tạo tốt, chấp hành nghiêm chỉnh nội quy cơ sở giam giữ.

Quy định mới: Phạm nhân nữ phải cam kết không mang thai khi gặp chồng

Cụ thể hóa quy định của Luật, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã ban hành Thông tư 82/2026/TT-BQP quy định chế độ gặp, nhận quà và liên lạc của phạm nhân đang chấp hành án phạt tù tại trại giam, trại tạm giam, phân trại tạm giam trong Quân đội nhân dân.

Tại khoản 3 Điều 7 Thông tư 82/2026/TT-BQP quy định rõ trách nhiệm của phạm nhân và người đến gặp phạm nhân như sau:

"3. Trường hợp gặp vợ hoặc chồng ở phòng riêng, phải cam kết chấp hành pháp luật, Nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân, nội quy Nhà gặp phạm nhân, thực hiện phòng, chống bệnh truyền nhiễm; phạm nhân nữ phải sử dụng biện pháp tránh thai và có giấy cam kết không mang thai để bảo đảm thời gian chấp hành án phạt tù."

Quy định này nhằm bảo đảm phạm nhân nữ tập trung cải tạo, chấp hành đầy đủ thời gian án phạt tù theo phán quyết của Tòa án, tránh việc lợi dụng chính sách nhân đạo (như tạm hoãn hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù do mang thai, nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi) để trốn tránh nghĩa vụ thi hành án.

Sự khác biệt so với quy định cũ trước đây

Trước khi Thông tư 82/2026/TT-BQP có hiệu lực, trách nhiệm này được điều chỉnh bởi Thông tư 182/2019/TT-BQP.

Tại khoản 2 Điều 6 Thông tư 182/2019/TT-BQP chỉ quy định chung chung:

"...Phạm nhân nữ thực hiện kế hoạch hóa gia đình để bảo đảm thời gian chấp hành án phạt tù."

Có thể thấy, so với quy định cũ, quy định mới tại Thông tư 82/2026/TT-BQP đã cụ thể hóa và siết chặt hơn rất nhiều. Không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích "thực hiện kế hoạch hóa gia đình", quy định mới bắt buộc phạm nhân nữ phải:

• Sử dụng biện pháp tránh thai trong suốt thời gian gặp chồng tại phòng riêng.
• Có giấy cam kết không mang thai nộp cho cơ sở giam giữ trước khi vào phòng riêng.

Các trách nhiệm khác khi thăm gặp tại cơ sở giam giữ trong Quân đội

Bên cạnh quy định đặc thù đối với phạm nhân nữ, Điều 7 Thông tư 82/2026/TT-BQP còn quy định rõ trách nhiệm chung của phạm nhân và người nhà khi đến thăm gặp:

• Trang phục khi thăm gặp: Phạm nhân phải mang mặc trang phục do cơ sở giam giữ cấp. Trường hợp phạm nhân mới đến chấp hành án chưa được cấp quần áo thì mặc trang phục theo quy định của Nội quy cơ sở giam giữ.
• Chấp hành nội quy: Cả phạm nhân và người thân thích phải chấp hành nghiêm chỉnh Nội quy cơ sở giam giữ, nội quy Nhà gặp phạm nhân và tuân theo sự hướng dẫn của cán bộ quản giáo.
• Kiểm soát đồ vật mang vào: Người thân thích không được đưa đồ vật cấm vào Nhà gặp phạm nhân. Đồ vật gửi cho phạm nhân phải được kê khai danh mục rõ ràng và người gửi phải cam kết chịu trách nhiệm.
• Ngôn ngữ giao tiếp: Ngôn ngữ sử dụng trong thăm gặp bắt buộc là tiếng Việt. Trường hợp là người nước ngoài hoặc người dân tộc thiểu số chưa biết tiếng Việt thì phải có người phiên dịch, ngoại trừ trường hợp vợ chồng gặp nhau ở phòng riêng.

Quy định mới này không chỉ nâng cao tính kỷ luật, an toàn trong công tác quản lý giam giữ mà còn bảo đảm tính công bằng, nghiêm minh của pháp luật hình sự, đồng thời vẫn giữ trọn vẹn ý nghĩa nhân đạo của chế độ "phòng hạnh phúc" đối với các phạm nhân đang nỗ lực cải tạo để sớm trở về với gia đình và xã hội.