Trong bối cảnh kinh tế tập thể đang cần những bước chuyển mình mạnh mẽ, việc tồn tại các hợp tác xã (HTX) không hoạt động, chỉ tồn tại trên giấy tờ đang gây ra nhiều hệ lụy cho công tác quản lý và phát triển kinh tế địa phương. Mới đây, dựa trên báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư về thực trạng này, Phó Thủ tướng Chính phủ đã đưa ra những chỉ đạo mang tính then chốt nhằm làm sạch bộ máy kinh tế tập thể.

Quyết tâm giải thể dứt điểm các hợp tác xã ngừng hoạt động

Theo chỉ đạo mới nhất, Phó Thủ tướng giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, hướng dẫn các địa phương tập trung nguồn lực để giải thể dứt điểm đối với các hợp tác xã đã đăng ký nhưng thực tế không còn hoạt động. Thời hạn cuối cùng để hoàn thành nhiệm vụ này được ấn định là trước ngày 31/12/2023. Đây được xem là một cuộc "tổng rà soát" nhằm loại bỏ những đơn vị yếu kém, không còn khả năng phục hồi, tạo dư địa cho các mô hình kinh tế tập thể kiểu mới phát triển.

Bên cạnh việc giải thể, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng có trách nhiệm tiếp tục đôn đốc, chỉ đạo các địa phương thực hiện nghiêm túc việc đăng ký và tổ chức lại hoạt động của các HTX theo đúng quy định tại Luật hợp tác xã 2012. Việc tổ chức lại không chỉ là hình thức mà phải đi vào thực chất, đảm bảo các HTX hoạt động đúng bản chất, mang lại lợi ích thiết thực cho thành viên.

Tháo gỡ nút thắt về pháp lý và đất đai

Một trong những rào cản lớn nhất khiến việc giải thể HTX kéo dài nhiều năm qua chính là các vướng mắc về thủ tục hành chính và tài sản. Nhận diện rõ vấn đề này, Phó Thủ tướng yêu cầu nghiên cứu, kiến nghị sửa đổi các quy định của Luật hợp tác xã 2012 vốn đang bộc lộ nhiều bất cập so với thực tiễn.

• Về thủ tục giải thể bắt buộc: Cần đơn giản hóa quy trình thành lập Hội đồng giải thể bắt buộc đối với các trường hợp HTX không tự giải thể được.
• Về con dấu: Xử lý linh hoạt các trường hợp HTX bị mất hoặc thất lạc con dấu, tránh tình trạng hồ sơ bị đình trệ chỉ vì thiếu dấu xác nhận.

Đặc biệt, vấn đề đất đai luôn là "điểm nóng" trong quá trình giải thể. Phó Thủ tướng đã giao Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì, phối hợp cùng các bộ, ngành liên quan và địa phương để đề xuất phương án xử lý dứt điểm các diện tích đất mà HTX ngừng hoạt động đang quản lý. Việc xử lý sạch quỹ đất này không chỉ giúp hoàn tất thủ tục giải thể mà còn giúp Nhà nước thu hồi hoặc giao lại đất cho các đối tượng có nhu cầu sử dụng hiệu quả hơn.

Lời khuyên cho các hợp tác xã trong giai đoạn chuyển đổi

Đối với các hợp tác xã đang gặp khó khăn, việc chủ động rà soát lại năng lực và thực hiện các thủ tục theo quy định của pháp luật là vô cùng cần thiết. Nếu không còn khả năng duy trì, việc giải thể tự nguyện sẽ giúp giảm thiểu các rủi ro pháp lý và tài chính cho các thành viên ban quản trị. Ngược lại, với các đơn vị có tiềm năng, cần nhanh chóng cập nhật các chính sách hỗ trợ của Chính phủ để tái cấu trúc và phát triển bền vững.

Trích dẫn Điều 54 Luật hợp tác xã 2012 về Giải thể hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã:
1. Giải thể tự nguyện: Đại hội thành viên, hội đồng thành viên quyết định việc giải thể tự nguyện và thành lập hội đồng giải thể tự nguyện...
2. Giải thể bắt buộc: Tòa án hoặc cơ quan cấp giấy chứng nhận đăng ký quyết định giải thể bắt buộc trong các trường hợp quy định tại Luật này...

Việc quyết liệt xử lý các HTX không hoạt động là bước đi cần thiết để thanh lọc môi trường kinh doanh, giúp các nguồn lực xã hội được phân bổ hiệu quả hơn, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của nền kinh tế tập thể tại Việt Nam.