Trong nỗ lực hiện đại hóa công tác quản lý giam giữ và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người chấp hành án, Bộ Công an đã đưa ra những đề xuất mang tính đột phá. Đáng chú ý nhất là việc cho phép phạm nhân liên lạc với gia đình qua hình thức video call – một bước tiến lớn so với các phương thức truyền thống.

Mở rộng "sợi dây liên lạc" giữa phạm nhân và gia đình

Tại dự thảo Đề cương chi tiết Luật Thi hành án hình sự 2019 (sửa đổi), cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung quy định phạm nhân được thực hiện cuộc gọi có hình ảnh (video call). Đây được xem là sự thay đổi phù hợp với xu thế công nghệ, giúp phạm nhân vơi bớt nỗi nhớ nhà và có thêm động lực cải tạo tốt.

Hiện nay, theo quy định tại Điều 54 Luật Thi hành án hình sự 2019, chế độ liên lạc vẫn còn khá hạn chế:

"1. Phạm nhân được gửi mỗi tháng 02 lá thư. Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam, Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện phải kiểm tra, kiểm duyệt thư phạm nhân gửi và nhận.
2. Phạm nhân được liên lạc điện thoại trong nước với thân nhân mỗi tháng 01 lần, mỗi lần không quá 10 phút, trừ trường hợp cấp bách..."

Việc bổ sung video call không chỉ đơn thuần là thay đổi phương thức liên lạc mà còn thể hiện tinh thần nhân đạo của pháp luật Việt Nam, giúp duy trì mối quan hệ gia đình – yếu tố then chốt trong quá trình tái hòa nhập cộng đồng sau này.

Đảm bảo quyền con người trong môi trường giam giữ

Các quyền cơ bản của người chấp hành án phạt tù đã được quy định rõ nét tại Điều 27 Luật Thi hành án hình sự 2019. Theo đó, phạm nhân không chỉ là người chịu hình phạt mà còn là đối tượng được bảo hộ về tính mạng, sức khỏe và danh dự.

Bên cạnh chế độ ăn, ở, mặc, phạm nhân còn được quyền tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và đặc biệt là quyền thực hiện các giao dịch dân sự thông qua người đại diện. Những quy định này nhằm đảm bảo rằng, dù bị hạn chế quyền tự do, nhưng các quyền nhân thân khác của họ vẫn được tôn trọng.

Số hóa hồ sơ: Thu thập sinh trắc học phạm nhân

Một điểm mới quan trọng khác trong dự thảo là việc bổ sung quy định thu thập thông tin sinh trắc học. Theo đề xuất sửa đổi Điều 28 Luật Thi hành án hình sự 2019, cơ quan chức năng sẽ tiến hành thu thập dữ liệu sinh trắc học đối với những trường hợp chưa có thông tin trong cơ sở dữ liệu.

Việc này sẽ giúp hoàn thiện hồ sơ phạm nhân vốn đã rất chi tiết theo quy định tại Điều 29 Luật Thi hành án hình sự 2019. Hồ sơ này bao gồm từ bản án, quyết định thi hành án đến danh bản, phiếu khám sức khỏe và các tài liệu phản ánh kết quả cải tạo.

Dự án Luật Thi hành án hình sự (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội khóa XV cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 8 và xem xét thông qua vào tháng 5/2025. Nếu được thông qua, đây sẽ là một bước ngoặt lớn trong công tác thi hành án tại Việt Nam.