Chính phủ vừa ban hành Nghị định 289/2026/NĐ-CP về quản lý, bảo đảm an ninh, trật tự tại cửa khẩu cảng do Bộ Công an quản lý. Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/2026, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc số hóa và siết chặt quy trình quản lý xuất nhập cảnh, an ninh trật tự tại các khu vực cảng biển, cảng thủy nội địa quốc tế.

Một trong những nội dung cốt lõi được dư luận, đặc biệt là các doanh nghiệp vận tải biển, đại lý hàng hải và thuyền viên quan tâm nhất chính là quy định tại Điều 9 của Nghị định này. Theo đó, lực lượng Công an cửa khẩu cảng sẽ đảm nhận vai trò chủ trì cấp 03 loại giấy phép chuyên biệt nhằm kiểm soát người, phương tiện ra vào, hoạt động tại khu vực cửa khẩu cảng.

Lực lượng Công an cửa khẩu cảng thực hiện nhiệm vụ kiểm soát an ninh trật tự tại cảng biển (ảnh minh họa)

1. Giấy phép đi bờ của thuyền viên nước ngoài (Điều 10)

Đối với các thuyền viên nước ngoài sau những ngày dài lênh đênh trên biển, nhu cầu lên bờ để nghỉ ngơi, mua sắm nhu yếu phẩm hoặc giải quyết việc riêng là rất lớn. Tuy nhiên, để đảm bảo an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, hoạt động này phải được kiểm soát chặt chẽ.

Theo quy định tại Điều 10 Nghị định 289/2026/NĐ-CP, đối tượng được cấp Giấy phép đi bờ của thuyền viên bao gồm:

• Thuyền viên nước ngoài đang làm việc trên các tàu biển Việt Nam hoạt động tuyến quốc tế.
• Thuyền viên nước ngoài làm việc trên tàu nước ngoài đã hoàn thành đầy đủ các thủ tục nhập cảnh hoặc chuyển cảng theo quy định của pháp luật Việt Nam.
• Các thuyền viên này phải có nhu cầu đi bờ trong thời gian tàu neo đậu tại khu vực nước cửa khẩu cảng.

Thời hạn và giá trị của Giấy phép đi bờ

Pháp luật quy định rất rõ về thời hạn sử dụng của loại giấy phép này nhằm tránh tình trạng cư trú bất hợp pháp:

• Giá trị thông thường: Giấy phép đi bờ thông thường chỉ có giá trị trong một chuyến tàu (tức là từ khi tàu cập cảng cho đến khi tàu nhổ neo rời cảng).
• Trường hợp đặc biệt: Đối với những thuyền viên làm việc trên các tàu chuyên tuyến (chạy định kỳ giữa các cảng cố định) hoặc tàu hoạt động ngoài vùng nước cửa khẩu cảng, họ có thể được xem xét cấp giấy phép sử dụng cho nhiều chuyến. Tuy nhiên, thời hạn tối đa của giấy phép này không được vượt quá 01 tháng.

Ví dụ thực tế: Anh John, một thuyền viên quốc tịch Philippines làm việc trên tàu container chuyên tuyến Singapore - Hải Phòng. Khi tàu cập cảng Hải Phòng vào tháng 10/2026, anh John có thể xin cấp Giấy phép đi bờ nhiều chuyến với thời hạn tối đa 1 tháng để thuận tiện cho việc lên bờ mỗi lần tàu cập cảng mà không cần phải làm thủ tục lại từ đầu cho từng chuyến.

Thuyền viên nước ngoài làm thủ tục nhận giấy phép đi bờ tại văn phòng Công an cửa khẩu cảng (ảnh minh họa)

2. Giấy phép xuống tàu nước ngoài làm việc (Điều 11)

Khu vực tàu nước ngoài neo đậu là khu vực bảo vệ nghiêm ngặt. Bất kỳ cá nhân nào không phải là thành viên của tàu muốn xuống tàu đều phải được sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền. Điều 11 Nghị định 289/2026/NĐ-CP phân chia Giấy phép xuống tàu thành hai nhóm đối tượng với thời hạn khác nhau:

Loại giấy phép có thời hạn 12 tháng

Loại giấy phép này hướng tới sự thông thoáng, tạo điều kiện tối đa cho các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ hàng hải thường xuyên. Đối tượng được cấp bao gồm:

• Công dân Việt Nam và người nước ngoài thuộc các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp có nhu cầu thực tế và thường xuyên phải xuống tàu nước ngoài để làm việc (như nhân viên đại lý hàng hải, nhân viên cung ứng tàu biển, kỹ sư sửa chữa tàu, công nhân bốc xếp...).
• Lưu ý quan trọng: Quy định này loại trừ đối tượng là cán bộ, công chức thuộc các cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành tại cảng (như Hải quan, Kiểm dịch y tế, Cảng vụ hàng hải) vì các đối tượng này đã có thẻ công vụ hoặc quy chế phối hợp riêng khi thực hiện nhiệm vụ.

Loại giấy phép có thời hạn 03 tháng

Áp dụng cho các trường hợp có nhu cầu xuống tàu nhưng tần suất ít hơn hoặc thời gian làm việc ngắn hạn:

• Người có nhu cầu thường xuyên xuống tàu nước ngoài làm việc trong thời gian ngắn.
• Người nước ngoài có nhu cầu xuống tàu Việt Nam hoặc tàu nước ngoài để làm việc, thực hiện các hợp đồng kinh tế, kỹ thuật trong thời gian không quá 03 tháng.

3. "Giấy phép" cho các hoạt động đặc thù tại cửa khẩu cảng (Điều 12)

Đây là một loại giấy phép rất đặc biệt, trong văn bản luật được gọi tên ngắn gọn là "Giấy phép". Loại giấy phép này được thiết kế riêng để điều chỉnh các hoạt động mang tính chất tạm thời, đặc thù hoặc phát sinh đột xuất tại khu vực cửa khẩu cảng biển. Cụ thể, Điều 12 quy định cấp giấy phép này cho các trường hợp sau:

• Hoạt động báo chí, nghiên cứu, tham quan: Người Việt Nam hoặc người nước ngoài có nhu cầu xuống tàu nước ngoài để thực hiện các hoạt động thông tin báo chí, quay phim, chụp ảnh, nghiên cứu khoa học hoặc tham quan du lịch.
• Điều khiển phương tiện cập mạn: Người điều khiển các phương tiện thủy (như boong-ke cấp dầu, sà lan cấp nước, tàu dịch vụ) có nhu cầu cập mạn tàu nước ngoài đang neo đậu để thực hiện các dịch vụ kỹ thuật, hậu cần.
• Thuyền viên nghỉ qua đêm trên bờ: Thuyền viên nước ngoài có nhu cầu xin nghỉ qua đêm trên bờ (ngoài phạm vi khu vực cửa khẩu cảng) hoặc có nhu cầu xuống tàu khác đang neo đậu trong cùng một khu vực cảng.

Về thời hạn, đối với các hoạt động báo chí, nghiên cứu khoa học, tham quan và cập mạn tàu nước ngoài, Giấy phép này sẽ có giá trị trong một chuyến tàu và thời hạn tối đa không quá 10 ngày.

Trích dẫn Điều 9 Nghị định 289/2026/NĐ-CP:
"Công an cửa khẩu cảng có thẩm quyền cấp, sửa đổi, bổ sung, hủy bỏ, thu hồi các loại giấy phép sau đây: Giấy phép xuống tàu; Giấy phép; Giấy phép đi bờ của thuyền viên. Các loại giấy phép này được thực hiện theo mẫu thống nhất do Bộ Công an quy định và ưu tiên thực hiện qua phương thức điện tử."

Những trường hợp bị từ chối cấp hoặc bị thu hồi giấy phép

Để đảm bảo an ninh quốc gia, lực lượng Công an cửa khẩu cảng có quyền từ chối cấp hoặc tiến hành thu hồi ngay lập tức các loại giấy phép đã cấp nếu phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật hoặc các nguy cơ mất an toàn:

• Lý do quốc phòng, an ninh: Để bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia hoặc bảo đảm trật tự, an toàn xã hội tại khu vực biên giới biển.
• Sử dụng giấy tờ giả mạo: Người đề nghị cấp phép sử dụng hộ chiếu, thẻ thuyền viên hoặc các giấy tờ chứng minh nhân thân giả mạo, hết hạn sử dụng.
• Đối tượng bị hạn chế xuất nhập cảnh: Người thuộc diện đang bị tạm hoãn xuất cảnh, cấm xuất cảnh hoặc đang bị cơ quan điều tra truy nã, ngăn chặn.
• Phòng chống dịch bệnh: Trong các trường hợp khẩn cấp để bảo đảm an toàn y tế cộng đồng, phòng chống các dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm xâm nhập qua đường biển.

Nghị định cũng nhấn mạnh, các loại giấy phép do Công an cửa khẩu cảng cấp chỉ có giá trị sử dụng tại cửa khẩu cảng nơi cấp. Người được cấp phép khi hoạt động trong khu vực cảng phải luôn mang theo giấy phép cùng giấy tờ tùy thân để xuất trình khi lực lượng chức năng tiến hành kiểm tra, giám sát.

Việc ban hành Nghị định 289/2026/NĐ-CP với các quy định rõ ràng, minh bạch về thẩm quyền và thủ tục cấp phép của Công an cửa khẩu cảng không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh trật tự, mà còn góp phần cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động giao thương hàng hải quốc tế tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.