Quyền thu giữ tài sản bảo đảm: Không còn là "lệ làng"

Trước đây, quyền thu giữ tài sản bảo đảm của các ngân hàng chủ yếu dựa trên Nghị quyết 42/2017/QH14. Tuy nhiên, để tạo hành lang pháp lý bền vững, Quốc hội đã chính thức đưa nội dung này vào Luật Các tổ chức tín dụng 2024 và tiếp tục hoàn thiện tại Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi 2025.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 198a Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi 2025:

“Bên bảo đảm, người đang giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu có nghĩa vụ giao tài sản bảo đảm kèm theo giấy tờ, hồ sơ pháp lý của tài sản bảo đảm cho tổ chức tín dụng... để xử lý theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo đảm. Trường hợp bên bảo đảm, người đang giữ tài sản bảo đảm không giao tài sản bảo đảm... thì tổ chức tín dụng... được thu giữ tài sản bảo đảm theo quy định tại Điều này.”

6 điều kiện bắt buộc để ngân hàng được thu giữ tài sản từ 15/10/2025

Để thực hiện quyền thu giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu, các tổ chức tín dụng phải đảm bảo hội đủ 06 điều kiện "vàng" sau đây:

1. Xảy ra trường hợp xử lý tài sản theo Bộ luật Dân sự

Việc xử lý tài sản chỉ được tiến hành khi thuộc các trường hợp quy định tại Điều 299 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm: Đến hạn nghĩa vụ mà bên vay không thực hiện; vi phạm nghĩa vụ dẫn đến phải xử lý trước hạn hoặc các thỏa thuận khác.

2. Có thỏa thuận về quyền thu giữ trong hợp đồng

Đây là điểm cực kỳ quan trọng. Ngân hàng chỉ có quyền thu giữ nếu trong hợp đồng bảo đảm đã ký kết, bên bảo đảm đã đồng ý cho bên nhận bảo đảm (ngân hàng) có quyền thu giữ tài sản khi xảy ra trường hợp xử lý nợ.

3. Biện pháp bảo đảm đã có hiệu lực đối kháng

Theo Điều 297 Bộ luật Dân sự 2015, biện pháp bảo đảm phải được đăng ký hoặc bên ngân hàng đang nắm giữ tài sản để phát sinh hiệu lực với người thứ ba. Điều này đảm bảo thứ tự ưu tiên thanh toán theo Điều 308 Bộ luật Dân sự 2015.

4. Tài sản không bị tranh chấp hoặc kê biên

Tài sản bảo đảm phải "sạch" về mặt pháp lý: Không phải là vật chứng trong vụ án đang giải quyết; không bị Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời; không bị kê biên thi hành án hoặc đang trong quá trình phá sản.

5. Đáp ứng các điều kiện cụ thể của Chính phủ

Ngoài các quy định chung, tài sản được thu giữ còn phải tuân thủ các tiêu chuẩn, điều kiện chi tiết do Chính phủ quy định tùy theo loại hình tài sản (động sản hay bất động sản).

6. Hoàn thành nghĩa vụ công khai thông tin

Ngân hàng không được "âm thầm" thu giữ. Đối với bất động sản, phải công khai thông tin ít nhất 15 ngày trước khi tiến hành. Các hình thức công khai bao gồm: Đăng tải trên website, thông báo cho UBND và Công an cấp xã nơi có tài sản.

Lời khuyên pháp lý cho khách hàng vay vốn

Người dân và doanh nghiệp khi ký kết hợp đồng thế chấp cần đọc kỹ các điều khoản về xử lý tài sản. Việc hiểu rõ 6 điều kiện trên không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà còn giúp quá trình xử lý nợ (nếu chẳng may xảy ra) diễn ra minh bạch, đúng pháp luật, tránh các xung đột không đáng có.