Nước mắm Phú Quốc, Vải thiều Lục Ngạn hay Bưởi Năm Roi... không chỉ đơn thuần là tên gọi của các loại nông sản, mà còn là những chỉ dẫn địa lý được Nhà nước bảo hộ nghiêm ngặt. Việc một sản phẩm không rõ nguồn gốc nhưng lại "gắn mác" đặc sản vùng miền không chỉ lừa dối người tiêu dùng mà còn là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Thế nào là hành vi xâm phạm chỉ dẫn địa lý?

Theo quy định tại khoản 4 Điều 121 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, Nhà nước là chủ sở hữu đối với các chỉ dẫn địa lý của Việt Nam. Quyền sử dụng này được trao cho các tổ chức, cá nhân sản xuất sản phẩm tại địa phương tương ứng.

Một hành vi bị coi là xâm phạm quyền đối với chỉ dẫn địa lý khi thuộc các trường hợp quy định tại khoản 7 Điều 124 Luật Sở hữu trí tuệ 2005. Cụ thể:

"7. Các hành vi sau đây bị coi là xâm phạm quyền đối với chỉ dẫn địa lý: a) Sử dụng chỉ dẫn địa lý được bảo hộ cho sản phẩm mặc dù có nguồn gốc từ khu vực địa lý mang chỉ dẫn địa lý đó nhưng sản phẩm không đáp ứng tiêu chuẩn về tính chất, chất lượng đặc thù của sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý đó; b) Sử dụng chỉ dẫn địa lý được bảo hộ cho sản phẩm tương tự với sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý nhằm mục đích lợi dụng danh tiếng, uy tín của chỉ dẫn địa lý; c) Sử dụng bất kỳ dấu hiệu nào trùng hoặc tương tự với chỉ dẫn địa lý được bảo hộ cho sản phẩm không có nguồn gốc từ khu vực địa lý mang chỉ dẫn địa lý đó làm cho người tiêu dùng hiểu sai rằng sản phẩm có nguồn gốc từ khu vực địa lý đó..."

Như vậy, ngay cả khi sản phẩm được sản xuất tại đúng địa phương nhưng không đạt chuẩn chất lượng đã đăng ký, việc gắn mác chỉ dẫn địa lý vẫn bị coi là vi phạm.

Mức xử phạt hành chính: Có thể lên tới 250 triệu đồng

Tùy vào quy mô và giá trị hàng hóa vi phạm, các cá nhân và tổ chức có thể đối mặt với những mức phạt rất nặng theo quy định tại Nghị định 99/2013/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 126/2021/NĐ-CP và Nghị định 46/2024/NĐ-CP).

Dưới đây là một số mức phạt điển hình:

• Hành vi buôn bán, tàng trữ hàng hóa xâm phạm: Phạt tiền từ cảnh cáo đến tối đa 250 triệu đồng dựa trên giá trị hàng hóa vi phạm.
• Hành vi sản xuất, nhập khẩu hàng hóa giả mạo chỉ dẫn địa lý: Đây là mức vi phạm nặng nhất, mức phạt tiền cũng có thể lên tới 250 triệu đồng.
• Sử dụng dấu hiệu vi phạm trên biển hiệu, bao bì: Phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng theo quy định tại Điều 11 Nghị định 99/2013/NĐ-CP.

Truy cứu trách nhiệm hình sự đối với sai phạm nghiêm trọng

Không chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính, nếu hành vi xâm phạm có tính chất nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về "Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp" theo Điều 226 Bộ luật Hình sự 2015.

Các ngưỡng để xử lý hình sự bao gồm:

• Thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên.
• Gây thiệt hại cho chủ sở hữu từ 200 triệu đồng trở lên.
• Giá trị hàng hóa vi phạm từ 200 triệu đồng trở lên.

Hình phạt cao nhất đối với cá nhân có thể lên tới 03 năm tù giam, còn đối với pháp nhân thương mại có thể bị phạt tiền đến 05 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn.

Việc bảo vệ chỉ dẫn địa lý không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn cần sự chung tay của người tiêu dùng trong việc nói không với hàng giả, hàng nhái. Đối với các doanh nghiệp, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Sở hữu trí tuệ chính là cách bền vững nhất để bảo vệ uy tín và phát triển thương hiệu trên thị trường.