Trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ mạnh mẽ, việc quản lý hàng triệu đơn hàng lưu thông mỗi ngày đang đặt ra thách thức lớn cho cả cơ quan quản lý lẫn các doanh nghiệp chuyển phát. Để giải quyết triệt để bài toán này, dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi đã đưa ra một đề xuất mang tính bước ngoặt: bắt buộc định danh bưu gửi bằng một mã nhận dạng duy nhất. Quy định này được kỳ vọng sẽ hoạt động như một tấm "căn cước công dân" dành riêng cho mỗi gói hàng, giúp tối ưu hóa quy trình vận hành và bảo vệ tối đa quyền lợi của người tiêu dùng.

Bước ngoặt mới trong quản lý bưu chính: Mỗi bưu gửi có một mã định danh duy nhất

Theo ghi nhận tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội diễn ra vào tháng 7 năm 2026, dự án Luật Bưu chính sửa đổi đang nhận được sự quan tâm đặc biệt từ dư luận. Một trong những điểm sáng đáng chú ý nhất là quy định về định danh bưu gửi được thể hiện rõ nét tại khoản 1 Điều 40 của dự thảo.

Cụ thể, dự thảo luật định nghĩa:

Định danh bưu gửi là việc gán cho mỗi bưu gửi một mã nhận dạng duy nhất trong phạm vi hệ thống của doanh nghiệp bưu chính.

Mã định danh này không đơn thuần là một dãy số ngẫu nhiên mà phải do chính doanh nghiệp bưu chính tạo lập ngay tại thời điểm chấp nhận bưu gửi. Điều quan trọng là mã định danh này phải được duy trì liên tục, không bị gián đoạn trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ, từ khâu tiếp nhận, phân loại, vận chuyển cho đến khi phát tận tay người nhận.

Sự thay đổi này khắc phục hoàn toàn những hạn chế của Luật Bưu chính 2010 hiện hành, vốn chưa có quy định pháp lý chặt chẽ về việc định danh và số hóa thông tin bưu gửi ở cấp độ quản lý nhà nước.

Mã định danh bưu gửi dùng để làm gì? Quyền lợi của người dân được bảo đảm thế nào?

Thực tế hiện nay, không ít khách hàng gặp phải tình trạng bưu gửi bị thất lạc, tráo đổi hoặc chậm trễ mà không rõ nguyên nhân và trách nhiệm thuộc về khâu nào. Việc thiếu một cơ chế giám sát hành trình chuẩn hóa khiến quá trình giải quyết khiếu nại kéo dài và gây ức chế cho người dùng.

Để giải quyết triệt để tình trạng này, khoản 2 Điều 40 dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi quy định rõ mã định danh bưu gửi được sử dụng cho các mục đích cốt lõi sau:

• Theo dõi và quản lý bưu gửi: Giúp doanh nghiệp kiểm soát chặt chẽ số lượng và tình trạng hàng hóa trong kho bãi.
• Truy vết bưu gửi thần tốc: Cho phép xác định chính xác vị trí của bưu gửi trong toàn bộ quá trình chấp nhận, chia chọn, vận chuyển và phát bưu gửi. Nếu xảy ra sự cố thất lạc, doanh nghiệp có thể ngay lập tức định vị được bưu gửi bị tắc nghẽn ở phân đoạn nào để xử lý kịp thời.
• Phục vụ quản lý dữ liệu bưu chính: Hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước trong việc giám sát, thống kê và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về bưu chính, hướng tới nền kinh tế số minh bạch.

Đối với người dân, quy định này mang lại sự an tâm tuyệt đối. Khi gửi một món hàng, họ có thể dễ dàng tra cứu hành trình thời gian thực của gói hàng thông qua ứng dụng hoặc website của nhà xe, đơn vị chuyển phát bằng mã định danh duy nhất này, giảm thiểu tối đa rủi ro mất mát.

Những trường hợp ngoại lệ: Bưu gửi nào không bắt buộc phải định danh?

Mặc dù hướng tới việc số hóa và định danh toàn diện, song cơ quan soạn thảo cũng cân nhắc đến tính khả thi và đặc thù của từng loại hình dịch vụ. Căn cứ khoản 3 Điều 40 dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi, việc định danh bưu gửi sẽ loại trừ các trường hợp sau:

• Bưu gửi được gửi tại thùng thư công cộng;
• Bưu thiếp;
• Báo chí và tạp chí định kỳ.

Sự loại trừ này là hoàn toàn hợp lý bởi các loại bưu gửi nêu trên thường có giá trị thương mại không cao, tính chất thông tin mang tính đại chúng và quy trình thu gom, phát hành mang tính đặc thù, không đòi hỏi khắt khe về mặt bảo mật hay truy vết cá nhân hóa như các loại bưu kiện, chuyển phát nhanh thông thường.

Tác động mạnh mẽ đến thị trường chuyển phát và lộ trình áp dụng

Việc áp dụng mã định danh bưu gửi bắt buộc chắc chắn sẽ tạo ra một cuộc "sàng lọc" lớn trên thị trường bưu chính. Các doanh nghiệp lớn đã có sẵn hạ tầng công nghệ thông tin mạnh mẽ sẽ dễ dàng thích ứng. Ngược lại, các đơn vị chuyển phát nhỏ lẻ, manh mún sẽ buộc phải đầu tư nâng cấp hệ thống phần mềm, trang bị máy quét barcode/QR code và đào tạo nhân sự nếu không muốn bị đào thải.

Tuy nhiên, nhìn về dài hạn, đây là bước đi tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành logistics Việt Nam, tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế. Theo lộ trình dự kiến trong dự thảo, nếu được Quốc hội thông qua, quy định mang tính đột phá này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2027, mang lại diện mạo hoàn toàn mới cho ngành bưu chính nước nhà.