Hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn quản lý nghiêm ngặt hơn bao giờ hết. Với việc ban hành Nghị định 98/2020/NĐ-CP vào ngày 26/08/2020, Chính phủ đã xác lập một khung pháp lý mới nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và làm trong sạch thị trường thương mại.

Khung hình phạt nghiêm khắc đối với doanh nghiệp đa cấp

Theo quy định tại Điều 73 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, các doanh nghiệp bán hàng đa cấp có thể đối mặt với mức phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng nếu vi phạm các quy định cốt lõi về vận hành hệ thống. Đặc biệt, mức phạt này sẽ được nhân đôi lên đến 200.000.000 đồng nếu hành vi vi phạm được thực hiện trên phạm vi từ hai tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trở lên.

Các hành vi bị nghiêm cấm và xử phạt nặng bao gồm:

• Yêu cầu đặt cọc hoặc mua hàng: Buộc người tham gia phải nộp tiền hoặc mua một lượng hàng hóa nhất định để được ký hợp đồng.
• Trả thưởng từ việc lôi kéo người mới: Cho người tham gia nhận lợi ích kinh tế từ việc giới thiệu người khác mà không dựa trên kết quả bán hàng thực tế.
• Cung cấp thông tin gian dối: Thổi phồng về kế hoạch trả thưởng, tính năng công dụng của sản phẩm hoặc lợi ích khi tham gia mạng lưới.
• Kinh doanh không phép: Tổ chức hoạt động đa cấp khi chưa được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động theo quy định.

"10. Phạt tiền gấp hai lần mức tiền phạt quy định tại khoản 5, 8 và 9 Điều này trong trường hợp hành vi vi phạm được thực hiện trên phạm vi từ hai tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trở lên."

Xử phạt đối với cá nhân tham gia bán hàng đa cấp

Không chỉ doanh nghiệp, người tham gia bán hàng đa cấp cũng phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu vi phạm quy tắc hoạt động. Cụ thể, mức phạt từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng áp dụng cho hành vi tiếp thị khi chưa có thẻ thành viên. Đối với các hành vi nghiêm trọng hơn như lôi kéo, dụ dỗ người khác tham gia bằng thông tin sai lệch, mức phạt có thể lên tới 20.000.000 đồng.

Biện pháp khắc phục hậu quả và tính răn đe

Bên cạnh việc phạt tiền, khoản 11 Điều 73 còn quy định các biện pháp khắc phục hậu quả quyết liệt:

• Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp: Toàn bộ số tiền thu được từ hành vi vi phạm phải được nộp vào ngân sách nhà nước.
• Buộc cải chính thông tin: Doanh nghiệp và cá nhân phải công khai đính chính các thông tin sai sự thật đã cung cấp cho người tham gia.

Quy định mới này có hiệu lực từ ngày 15/10/2020, thay thế cho các quy định cũ tại Nghị định 185/2013/NĐ-CP. Đây được xem là "cú đấm thép" đối với các mô hình đa cấp biến tướng, giúp bảo vệ môi trường kinh doanh lành mạnh tại Việt Nam.