Việc Quốc hội chính thức thông qua kế hoạch tăng lương cơ sở vào năm 2020 đã trở thành tâm điểm chú ý của dư luận cuối năm 2019. Cụ thể, theo Nghị quyết 86/2019/QH14, mức lương cơ sở sẽ được điều chỉnh từ 1,49 triệu đồng/tháng lên 1,6 triệu đồng/tháng kể từ ngày 01/07/2020. Sự thay đổi này không chỉ tác động đến bảng lương của cán bộ, công chức mà còn kéo theo sự biến động đáng kể về mức đóng Bảo hiểm y tế (BHYT) của hàng triệu người dân.

Cơ chế xác định mức đóng Bảo hiểm y tế hiện nay

Để hiểu rõ mức đóng thay đổi ra sao, trước hết cần nắm vững quy định tại Điều 7 Nghị định 146/2018/NĐ-CP. Theo đó, mức đóng BHYT hằng tháng được xác định dựa trên tỷ lệ phần trăm tiền lương tháng, tiền lương hưu hoặc mức lương cơ sở tùy theo từng nhóm đối tượng:

"Mức đóng bảo hiểm y tế hằng tháng của các đối tượng quy định tại Điều 1, 2, 3, 4 và 6 Nghị định này tối đa bằng 4,5% tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, tiền lương hưu, tiền trợ cấp mất sức lao động hoặc mức lương cơ sở."

Hiện nay, hầu hết các nhóm đối tượng đều đang áp dụng mức đóng chung là 4,5%. Tuy nhiên, căn cứ tính (tiền lương hay lương cơ sở) sẽ quyết định số tiền thực tế mà người tham gia phải nộp khi chính sách tiền lương thay đổi.

Lương cơ sở tăng lên 1,6 triệu đồng: Những ai sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất?

Việc tăng lương cơ sở từ ngày 01/07/2020 sẽ tác động trực tiếp đến hai nhóm đối tượng chính tham gia BHYT theo quy định tại Điều 18 Quyết định 595/QĐ-BHXH.

Nhóm 1: Đối tượng đóng BHYT trực tiếp dựa trên mức lương cơ sở

Đây là nhóm chịu tác động rõ rệt nhất vì số tiền đóng được tính bằng 4,5% nhân với mức lương cơ sở. Nhóm này bao gồm:

• Người tham gia BHYT theo hộ gia đình.
• Trẻ em dưới 6 tuổi (do ngân sách nhà nước đóng).
• Học sinh, sinh viên.
• Người có công với cách mạng, cựu chiến binh.
• Người thuộc hộ gia đình cận nghèo, hộ nghèo.

Bảng so sánh mức đóng trước và sau ngày 01/07/2020:

• Trước ngày 01/07/2020: Áp dụng Nghị định 38/2019/NĐ-CP với lương cơ sở 1,49 triệu đồng. Mức đóng = 4,5% x 1,49 triệu = 67.050 đồng/tháng.
• Từ ngày 01/07/2020: Áp dụng mức lương cơ sở mới 1,6 triệu đồng. Mức đóng = 4,5% x 1,6 triệu = 72.000 đồng/tháng.

Riêng đối với nhóm tham gia theo hộ gia đình, mức đóng của người thứ hai, thứ ba... sẽ giảm dần theo tỷ lệ 70%, 60%, 50% và 40% mức đóng của người thứ nhất, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho các gia đình đông người.

Nhóm 2: Cán bộ, công chức, viên chức và người lao động

Đối với nhóm này, mức đóng BHYT được tính dựa trên tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc. Trong đó, người lao động đóng 1,5% và người sử dụng lao động đóng 3%. Tuy nhiên, lương cơ sở tăng vẫn ảnh hưởng đến họ ở hai khía cạnh:

1. Tăng mức đóng thực tế: Khi lương cơ sở tăng, tiền lương của cán bộ, công chức cũng tăng theo hệ số, dẫn đến số tiền trích đóng BHYT (1,5%) tăng lên tương ứng.
2. Thay đổi mức đóng tối đa: Theo quy định, mức lương tháng đóng BHYT tối đa không quá 20 lần mức lương cơ sở.

Cụ thể về mức đóng tối đa:

• Trước ngày 01/07/2020: Mức lương trần = 20 x 1,49 triệu = 29,8 triệu đồng. Mức đóng tối đa của người lao động = 1,5% x 29,8 triệu = 447.000 đồng/tháng.
• Từ ngày 01/07/2020: Mức lương trần = 20 x 1,6 triệu = 32 triệu đồng. Mức đóng tối đa của người lao động = 1,5% x 32 triệu = 480.000 đồng/tháng.

Lời khuyên pháp lý cho người tham gia

Dù mức đóng có xu hướng tăng nhẹ theo lộ trình cải cách tiền lương, nhưng quyền lợi mà BHYT mang lại là vô cùng lớn, đặc biệt khi chi phí dịch vụ y tế cũng đang được điều chỉnh theo hướng tính đúng, tính đủ. Người dân nên chủ động tham gia BHYT trước thời điểm tăng lương cơ sở để tiết kiệm chi phí đóng (nếu đóng theo năm). Đồng thời, cần thường xuyên kiểm tra thời hạn ghi trên thẻ để đảm bảo quá trình tham gia không bị gián đoạn, ảnh hưởng đến quyền lợi hưởng bảo hiểm khi ốm đau, tai nạn.

Việc nắm bắt kịp thời các thay đổi chính sách từ cuối năm 2019 sẽ giúp cá nhân và gia đình có sự chuẩn bị tài chính tốt nhất cho năm 2020 sắp tới.