Việc ban hành Luật Quản lý nợ công sửa đổi 2025 (số 141/2025/QH15) đánh dấu một bước tiến quan trọng, mang tính lịch sử trong việc hoàn thiện khung pháp lý về tài chính công tại Việt Nam. Được thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV ngày 10 tháng 12 năm 2025, đạo luật mới này không chỉ tháo gỡ các nút thắt về mặt thủ tục hành chính mà còn nâng cao tính minh bạch, hiệu quả trong việc huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực nợ công, bảo đảm an toàn tài chính quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Mở rộng khái niệm "Vay" và nguyên tắc bình đẳng trong nghĩa vụ nợ

Một trong những điểm mới cốt lõi nhất của Luật số 141/2025/QH15 nằm ở việc chuẩn hóa và mở rộng các khái niệm cơ bản để phù hợp với thực tiễn giao dịch tài chính quốc tế hiện đại. Theo quy định tại Điều 3 Luật Quản lý nợ công (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 141/2025/QH15), khái niệm "vay" đã được định nghĩa lại một cách toàn diện hơn:

“Vay là quá trình tạo ra nghĩa vụ nợ thông qua phát hành công cụ nợ hoặc thông qua việc ký kết và thực hiện thỏa thuận, hiệp định, hợp đồng hoặc văn bản có tên gọi khác về vay vốn.”

Sự thay đổi này giúp bao quát toàn bộ các hình thức phát sinh nghĩa vụ nợ mới trên thị trường tài chính, tránh tình trạng lách luật hoặc bỏ sót các khoản vay có tên gọi phi truyền thống. Đồng thời, luật cũng bổ sung các khái niệm pháp lý quan trọng như "Điều ước quốc tế về vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài" và "Thỏa thuận vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài", tạo ranh giới phân định rõ ràng giữa các loại văn bản ký kết nhân danh Nhà nước và nhân danh Chính phủ.

Đặc biệt, tại Điều 5 của Luật Quản lý nợ công 2017, luật mới đã bổ sung khoản 6 quy định một nguyên tắc vô cùng tiến bộ: “Mọi nghĩa vụ nợ của Chính phủ được đối xử bình đẳng.” Nguyên tắc này là lời khẳng định mạnh mẽ về uy tín quốc gia, giúp tăng cường niềm tin của các nhà đầu tư, định chế tài chính quốc tế đối với hệ thống tài chính của Việt Nam, từ đó tối ưu hóa chi phí huy động vốn nước ngoài.

Nâng cao thẩm quyền của Chủ tịch nước và phân cấp mạnh mẽ cho Chính phủ

Nhằm bảo đảm tính thống nhất trong hoạt động đối ngoại và tuân thủ nghiêm ngặt Hiến pháp 2013 (được sửa đổi bởi Nghị quyết số 203/2025/QH15), Luật Quản lý nợ công sửa đổi 2025 đã cụ thể hóa nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch nước tại Điều 12. Theo đó, Chủ tịch nước có thẩm quyền tối cao trong việc quyết định đàm phán, ký, phê chuẩn và sửa đổi, bổ sung, gia hạn, chấm dứt hiệu lực điều ước quốc tế về vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài nhân danh Nhà nước.

Song song với đó, cơ chế phân cấp, phân quyền cho Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ cũng được đẩy mạnh để tăng tính chủ động, linh hoạt trong điều hành tài khóa:

• Chính phủ: Quyết định ký, phê duyệt, sửa đổi, bổ sung, gia hạn, chấm dứt hiệu lực điều ước quốc tế về vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài nhân danh Chính phủ.
• Thủ tướng Chính phủ: Quyết định và chỉ đạo đàm phán điều ước quốc tế nhân danh Chính phủ; quyết định ký và sửa đổi, bổ sung, gia hạn thỏa thuận vay nhân danh Chính phủ đối với các trường hợp làm tăng nghĩa vụ trả nợ nước ngoài của Chính phủ.
• Bộ Tài chính: Được trao quyền chủ động quyết định việc sửa đổi, bổ sung, gia hạn thỏa thuận về vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài nhân danh Chính phủ đối với các sửa đổi không làm tăng nghĩa vụ trả nợ nước ngoài của Chính phủ, giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý thủ tục hành chính.

Cải cách đột phá phương thức cho vay lại và bảo lãnh Chính phủ

Để giải quyết triệt để tình trạng chậm giải ngân vốn đầu tư công và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay, Luật số 141/2025/QH15 đã sửa đổi toàn diện Điều 35 về phương thức cho vay lại. Luật quy định rõ ràng 4 phương thức cho vay lại tương ứng với từng nhóm đối tượng và mức độ rủi ro tín dụng:

1. Bộ Tài chính cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh vay lại để thực hiện các dự án đầu tư phát triển kinh tế - xã hội thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương.
2. Bộ Tài chính ủy quyền cho ngân hàng chính sách hoặc ngân hàng thương mại cho vay lại theo phương thức không chịu rủi ro tín dụng đối với đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm toàn bộ chi thường xuyên và chi đầu tư.
3. Ủy quyền cho vay lại theo phương thức chịu một phần rủi ro tín dụng đối với doanh nghiệp đầu tư dự án thuộc danh mục ưu tiên của Nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và một phần chi đầu tư.
4. Ủy quyền cho ngân hàng thương mại cho vay lại theo phương thức chịu toàn bộ rủi ro tín dụng đối với doanh nghiệp đầu tư dự án sản xuất, kinh doanh.

Đặc biệt, để tháo gỡ rào cản về giới hạn tăng trưởng tín dụng cho các ngân hàng thương mại khi tham gia giải ngân nguồn vốn ngoại, khoản 6 Điều 35 quy định rõ: Các khoản cho vay lại vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài của Chính phủ do ngân hàng thực hiện theo phương thức chịu một phần hoặc toàn bộ rủi ro tín dụng không tính vào tổng mức dư nợ cấp tín dụng đối với một khách hàng hoặc nhóm khách hàng liên quan theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng 2024. Đây là một cú hích cực kỳ lớn giúp khơi thông dòng vốn ODA vào các dự án hạ tầng trọng điểm.

Bổ sung chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp vượt trội

Một điểm mới vô cùng đặc biệt và mang tính đột phá của Luật Quản lý nợ công sửa đổi 2025 là việc trực tiếp sửa đổi, bổ sung Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 tại Điều 2 của Luật này. Theo đó, Quốc hội đã quyết định bổ sung hai khoản thu nhập được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp bao gồm:

• Thu nhập của nhà đầu tư từ lãi trái phiếu Chính phủ Việt Nam.
• Thu nhập của bên cho vay nước ngoài từ lãi, phí phát sinh từ khoản cho vay đối với Nhà nước, Chính phủ Việt Nam.

Chính sách ưu đãi thuế vượt trội này không chỉ giúp tăng sức hấp dẫn của trái phiếu Chính phủ Việt Nam trên thị trường tài chính quốc tế mà còn giảm thiểu đáng kể chi phí vay thực tế của quốc gia, tạo lợi thế cạnh tranh lớn trong việc thu hút các nguồn vốn vay ưu đãi dài hạn từ nước ngoài.

Khuyến nghị thiết thực cho các đơn vị sử dụng vốn vay

Với việc Luật Quản lý nợ công sửa đổi 2025 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2026, các Bộ, ngành trung ương, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố và các doanh nghiệp nhà nước cần chủ động thực hiện các giải pháp sau:

• Nghiên cứu kỹ quy trình đề xuất khoản vay mới: Việc phê duyệt đề xuất khoản vay của Thủ tướng Chính phủ là điều kiện tiên quyết, là cơ sở pháp lý để lập dự án đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư công.
• Nâng cao năng lực thẩm định tài chính: Các doanh nghiệp và đơn vị sự nghiệp công lập khi vay lại phải xây dựng phương án tài chính thực sự khả thi, được cơ quan có thẩm quyền thẩm định nghiêm ngặt để tránh rủi ro nợ xấu và bảo đảm khả năng tự trả nợ.
• Ứng dụng công nghệ số: Chủ động phối hợp với Bộ Tài chính trong việc đối chiếu, cập nhật số liệu nợ công vào hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia thống nhất, hướng tới chuyển đổi số toàn diện trong quản lý nợ công theo quy định mới tại Điều 59.