Cuộc chiến chống "giặc nội xâm" tại Việt Nam vừa bước sang một giai đoạn mới đầy quyết liệt với việc Quốc hội chính thức thông qua Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi 2025 (Luật số 132/2025/QH15). Đây không chỉ là một văn bản pháp lý khô khan, mà là một "lá chắn" vững chắc nhằm bảo vệ sự minh bạch và liêm chính của bộ máy nhà nước, đáp ứng kỳ vọng lớn lao của nhân dân.

Biểu tượng công lý và sự minh bạch trong quản lý nhà nước (ảnh minh họa)

Bước ngoặt mới trong cuộc chiến chống tham nhũng

Được xây dựng dựa trên nền tảng của Hiến pháp 2013 và kế thừa những giá trị cốt lõi của Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, phiên bản sửa đổi năm 2025 tập trung vào việc lấp đầy các kẽ hở pháp lý, đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ và các phương thức giao dịch tài sản ngày càng tinh vi.

Sự ra đời của Luật số 132/2025/QH15 thể hiện quyết tâm chính trị cực kỳ cao của Đảng và Nhà nước ta trong việc làm trong sạch bộ máy, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Những sửa đổi lần này tập trung vào các nhóm giải pháp mang tính thực tiễn cao, giải quyết trực tiếp những vướng mắc, bất cập trong công tác phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng thời gian qua.

5 điểm mới đột phá của Luật số 132/2025/QH15

1. Mở rộng phạm vi kiểm soát tài sản và thu nhập

Theo quy định tại khoan 1 Điều 1 Luật số 132/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoan 9 Điều 3 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, định nghĩa về "Cơ quan, tổ chức, đơn vị khu vực nhà nước" đã được mở rộng toàn diện:

“9. Cơ quan, tổ chức, đơn vị khu vực nhà nước (sau đây gọi là cơ quan, tổ chức, đơn vị) bao gồm cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp nhà nước và tổ chức, đơn vị khác do Nhà nước thành lập, đầu tư cơ sở vật chất, cấp toàn bộ hoặc một phần kinh phí hoạt động.”

Đồng thời, khoan 10 Điều 1 Luật số 132/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoan 3 Điều 34 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 quy định rõ đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập bao gồm:

“3. Người giữ chức vụ từ Phó Trưởng phòng và tương đương trở lên công tác tại đơn vị sự nghiệp công lập, người giữ chức vụ trong doanh nghiệp nhà nước, người được cử làm đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo quy định của Chính phủ.”

Sự thay đổi này giúp kiểm soát chặt chẽ hơn dòng tiền và tài sản công, tránh tình trạng thất thoát tại các đơn vị trung gian hoặc các doanh nghiệp có vốn nhà nước, lấp đầy khoảng trống pháp lý vốn bị các đối tượng lợi dụng để tẩu tán tài sản.

2. Cơ chế bảo vệ người tố cáo "thép"

Một trong những điểm nhân văn và quyết liệt nhất của Luật số 132/2025/QH15 là việc bổ sung các biện pháp bảo vệ người phản ánh, tố cáo hành vi tham nhũng. Tại khoan 2 Điều 1 Luật số 132/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung khoan 2 Điều 8 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, nghiêm cấm tuyệt đối các hành vi:

• Đe dọa, dùng bạo lực, gây áp lực, vu khống, cô lập, xúc phạm hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người phản ánh, tố cáo, báo cáo về hành vi tham nhũng;
• Xâm phạm bất hợp pháp nhà ở, chỗ ở, chiếm giữ, hủy hoại tài sản, xúc phạm nhân phẩm, danh dự hoặc có hành vi ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn cá nhân của người phản ánh, tố cáo, báo cáo;
• Trả thù hoặc thuê, nhờ, xúi giục người khác uy hiếp tinh thần, trả thù người phản ánh, tố cáo;
• Thực hiện không đúng quy định, phân biệt đối xử, đề ra tiêu chí, điều kiện, nhận xét, đánh giá mang tính áp đặt gây bất lợi trong công tác cán bộ, khen thưởng, kỷ luật; luân chuyển, điều động, biệt phái người phản ánh, tố cáo khi đang giải quyết vụ việc;
• Gây khó khăn, cản trở khi thực hiện chế độ, chính sách, giải quyết các thủ tục hành chính, dịch vụ công, các hoạt động sản xuất, kinh doanh, nghề nghiệp, việc làm, lao động, học tập hoặc thực thi nhiệm vụ của người phản ánh, tố cáo.

Đặc biệt, luật bổ sung điểm b khoản 2 Điều 1 (bổ sung khoản 3a vào sau khoản 3 Điều 8) nhằm xử lý nghiêm các hành vi ngăn chặn, hủy bỏ thông tin, tài liệu, chứng cứ; che giấu, không báo cáo, trì hoãn hoặc xử lý, xác minh đề nghị, yêu cầu được bảo vệ không đúng quy định; tiết lộ các thông tin cần được giữ bí mật trong quá trình bảo vệ. Đây là động lực lớn để người dân và cán bộ mạnh dạn lên tiếng trước cái sai.

3. Đẩy mạnh chuyển đổi số và công khai minh bạch

Luật nhấn mạnh việc ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý. Tại khoan 6 Điều 1 Luật số 132/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Điều 28 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018:

“1. Cơ quan, tổ chức, đơn vị có trách nhiệm tăng cường đầu tư trang thiết bị, nâng cao năng lực, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tổ chức và hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị.
2. Các cơ quan, Bộ, ngành trung ương và địa phương có trách nhiệm đẩy mạnh xây dựng, vận hành hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu thuộc phạm vi trách nhiệm của mình; kết nối, tích hợp, chia sẻ đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm liên thông, an toàn thông tin; khai thác và sử dụng có hiệu quả tài nguyên số, dữ liệu số theo quy định của pháp luật.”

Ứng dụng công nghệ số giúp tăng cường tính minh bạch và giám sát (ảnh minh họa)

Việc số hóa các quy trình không chỉ giúp tăng hiệu quả công việc mà còn tạo ra các "dấu vết số" không thể tẩy xóa, giúp việc giám sát trở nên dễ dàng và minh bạch hơn bao giờ hết, hạn chế tối đa cơ hội nhũng nhiễu, tiêu cực của cán bộ, công chức.

4. Siết chặt kiểm soát biến động tài sản và trách nhiệm giải trình

Trách nhiệm giải trình và kiểm soát tài sản được nâng lên một tầm cao mới. Theo khoan 11 Điều 1 Luật số 132/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Điều 35 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, tài sản, thu nhập phải kê khai bao gồm:

• Quyền sử dụng đất, nhà ở, công trình xây dựng và tài sản khác gắn liền với đất, nhà ở, công trình xây dựng;
• Kim khí quý, đá quý, tiền, giấy tờ có giá và tài sản khác mà mỗi loại tài sản có giá trị từ 150.000.000 đồng trở lên (nâng lên từ mức 50.000.000 đồng trước đây để phù hợp với thực tiễn biến động giá cả thị trường);
• Tài sản, tài khoản ở nước ngoài;
• Tổng thu nhập giữa 02 lần kê khai.

Đặc biệt, khoan 13 Điều 1 Luật số 132/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Điều 40 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 quy định rõ cơ chế theo dõi biến động tài sản, thu nhập:

“Trường hợp phát hiện có biến động tài sản, thu nhập trong năm từ 1.000.000.000 đồng trở lên mà người có nghĩa vụ kê khai không kê khai thì cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập yêu cầu người đó cung cấp, bổ sung thông tin có liên quan; trường hợp tài sản, thu nhập có biến động tăng thì phải giải trình về nguồn gốc của tài sản, thu nhập tăng thêm.”

Đồng thời, khoan 9 Điều 1 (bổ sung khoản 3 vào sau khoản 2 Điều 33) nhấn mạnh: “Việc kê khai, giải trình về nguồn gốc của tài sản, thu nhập tăng thêm là một trong những tiêu chí để đánh giá, xếp loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ, công chức, viên chức.” Điều này buộc người có chức vụ phải tuyệt đối trung thực và có trách nhiệm giải trình rõ ràng về nguồn gốc tài sản của mình.

5. Hoàn thiện khung pháp lý về thẩm quyền thanh tra và xử lý vụ việc

Luật sửa đổi 2025 cũng chú trọng đến việc phân định rõ ràng thẩm quyền thanh tra các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng nhằm tăng cường hiệu quả thu hồi tài sản. Tại khoan 19 Điều 1 Luật số 132/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Điều 61 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018:

• Thanh tra Chính phủ: Thanh tra vụ việc có dấu hiệu tham nhũng do người công tác tại Bộ, cơ quan ngang Bộ, doanh nghiệp nhà nước do Bộ, cơ quan ngang Bộ quản lý thực hiện; người công tác tại cơ quan thuộc Chính phủ; người giữ chức vụ từ Giám đốc sở và tương đương trở lên công tác tại chính quyền địa phương thực hiện.
• Thanh tra Bộ Quốc phòng, Thanh tra Bộ Công an, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước: Thanh tra vụ việc có dấu hiệu tham nhũng do người công tác tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp nhà nước thuộc thẩm quyền quản lý thực hiện.

Sự phân định rõ ràng này giúp tránh chồng chéo thẩm quyền, đẩy nhanh quá trình thanh tra, kịp thời áp dụng các biện pháp khẩn cấp như kê biên, phong tỏa tài sản ngay từ giai đoạn phát hiện dấu hiệu vi phạm, nâng cao tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng cho Nhà nước.

Hiệu lực thi hành và lời khuyên pháp lý

Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi 2025 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2026. Trong thời gian chuyển tiếp, các cơ quan, tổ chức, đơn vị và cá nhân có nghĩa vụ cần chủ động nghiên cứu các văn bản hướng dẫn thi hành hiện hành như Nghị định 59/2019/NĐ-CP và Nghị định 130/2020/NĐ-CP để chuẩn bị tốt nhất cho việc thực thi các quy định mới.

Việc hiểu rõ luật không chỉ giúp cán bộ, công chức, viên chức tự bảo vệ mình trước các rủi ro pháp lý do thiếu hiểu biết, mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng, văn minh, minh bạch. Hãy cùng chung tay đẩy lùi tham nhũng vì một Việt Nam thịnh vượng và phát triển bền vững!