Luật Cạnh tranh 2018 đánh dấu bước tiến mới trong tư duy quản lý kinh tế (ảnh minh họa)

Sự ra đời của một hành lang pháp lý hiện đại

Ngày 12/06/2018, tại kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XIV đã chính thức thông qua Luật Cạnh tranh 2018. Với 10 chương và 118 điều, văn bản này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2019, thay thế hoàn toàn cho Luật Cạnh tranh 2004 vốn đã bộc lộ nhiều bất cập sau hơn một thập kỷ thi hành.

Mở rộng đối tượng và phạm vi điều chỉnh

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là phạm vi điều chỉnh của Luật không còn bó hẹp trong lãnh thổ Việt Nam. Theo Điều 2 Luật Cạnh tranh 2018, Luật áp dụng cho cả các tổ chức, cá nhân nước ngoài nếu hành vi của họ gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh đến thị trường Việt Nam. Điều này cho thấy sự chủ động của Việt Nam trong việc bảo vệ môi trường kinh doanh nội địa trước các làn sóng mua bán, sáp nhập (M&A) xuyên biên giới.

Thay đổi tư duy về kiểm soát tập trung kinh tế

Nếu như trước đây, Luật Cạnh tranh 2004 cấm các vụ tập trung kinh tế nếu thị phần kết hợp chiếm trên 50% thị trường liên quan, thì nay rào cản định lượng này đã được dỡ bỏ.

Các doanh nghiệp cần thận trọng hơn với các thương vụ M&A dưới quy định mới (ảnh minh họa)

Thay vào đó, Điều 30 Luật Cạnh tranh 2018 quy định:

Doanh nghiệp thực hiện tập trung kinh tế gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể trên thị trường Việt Nam bị cấm.

Việc đánh giá "tác động hạn chế cạnh tranh đáng kể" sẽ dựa trên nhiều yếu tố như sức mạnh thị trường, rào cản gia nhập ngành và lợi thế công nghệ, thay vì chỉ nhìn vào con số thị phần khô khan.

Chế tài nghiêm khắc và chính sách khoan hồng

Mức xử phạt vi phạm cũng được nâng lên đáng kể để tăng tính răn đe. Cụ thể:

• Đối với hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh hoặc lạm dụng vị trí thống lĩnh: Phạt tiền tối đa 10% tổng doanh thu.
• Đối với vi phạm về tập trung kinh tế: Phạt tiền tối đa 5% tổng doanh thu theo khoản 2 Điều 111 Luật Cạnh tranh 2018.
• Hành vi cạnh tranh không lành mạnh: Mức phạt tối đa lên tới 02 tỷ đồng.

Đặc biệt, lần đầu tiên Việt Nam áp dụng "Chính sách khoan hồng" tại Điều 112 Luật Cạnh tranh 2018. Doanh nghiệp tự nguyện khai báo hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh trước khi có quyết định điều tra có thể được miễn hoặc giảm mức phạt. Đây là công cụ hữu hiệu giúp cơ quan quản lý bóc tách các "cartel" (liên minh độc quyền) ngầm.

Sự xuất hiện của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia

Để thực thi Luật một cách hiệu quả, Điều 46 Luật Cạnh tranh 2018 quy định thành lập Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia. Đây là cơ quan hợp nhất từ Hội đồng Cạnh tranh và Cục Quản lý cạnh tranh trước đây, giúp tập trung nguồn lực và nâng cao tính độc lập trong quá trình tố tụng cạnh tranh.

Với những thay đổi căn bản này, Luật Cạnh tranh 2018 được kỳ vọng sẽ là "lá chắn" vững chắc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế thị trường tại Việt Nam trong giai đoạn tới.