Tại phiên họp mới đây, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Sinh Hùng đã chính thức công bố lộ trình xây dựng và ban hành Luật Thuế thu nhập cá nhân. Theo đó, dự án Luật này dự kiến sẽ được hoàn tất vào cuối năm nay và chính thức đi vào đời sống từ đầu năm 2009. Điều này đồng nghĩa với việc sắc thuế thu nhập cao sẽ còn tồn tại thêm khoảng 3 năm nữa trước khi nhường chỗ cho một hệ thống thuế hiện đại và công bằng hơn.

Cơ quan thuế đang nỗ lực hoàn thiện dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân để trình Quốc hội (ảnh minh họa)

Sự khác biệt bản chất giữa "Thuế thu nhập cao" và "Thuế thu nhập cá nhân"

Hiện nay, Việt Nam vẫn đang áp dụng Pháp lệnh sửa đổi Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao năm 2004. Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định sắc thuế này không phổ biến trên thế giới và có bản chất khác xa so với thuế thu nhập cá nhân (PIT).

Trong khi thuế thu nhập cao chỉ tập trung vào một nhóm nhỏ đối tượng có thu nhập vượt trội, thì thuế thu nhập cá nhân có tính chất bao trùm toàn xã hội. Khi thực hiện Luật Thuế thu nhập cá nhân, Nhà nước sẽ tính toán thuế từ những đồng thu nhập đầu tiên, nhưng đi kèm với đó là các cơ chế chiết trừ gia cảnh, miễn trừ cơ bản cho người ăn theo – điều mà hệ thống hiện tại chưa thực hiện triệt để.

Theo quy định tại Điều 1 Pháp lệnh sửa đổi Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao năm 2004, công dân Việt Nam ở trong nước hoặc đi công tác, lao động ở nước ngoài có thu nhập cao; cá nhân là người không có quốc tịch Việt Nam nhưng định cư tại Việt Nam có thu nhập cao; người nước ngoài làm việc tại Việt Nam có thu nhập cao đều là đối tượng nộp thuế.

Xóa bỏ sự phân biệt đối xử giữa người trong nước và người nước ngoài

Một trong những điểm yếu lớn nhất của Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao năm 2001 và các văn bản sửa đổi sau này chính là sự phân biệt về mức khởi điểm chịu thuế. Cụ thể, người Việt Nam bắt đầu nộp thuế từ mức thu nhập trên 5 triệu đồng/tháng, trong khi người nước ngoài cư trú tại Việt Nam chỉ phải nộp khi thu nhập vượt quá 8 triệu đồng/tháng.

Người dân kỳ vọng vào một sắc thuế công bằng, không phân biệt đối xử (ảnh minh họa)

Giải thích về vấn đề này, Bộ trưởng Nguyễn Sinh Hùng cho rằng sự khác biệt xuất phát từ chi phí sinh hoạt đặc thù của từng đối tượng chứ không phải phân biệt đối xử. Tuy nhiên, ông khẳng định Luật Thuế thu nhập cá nhân tương lai sẽ xóa bỏ hoàn toàn rào cản này, tạo ra một sân chơi bình đẳng cho mọi cá nhân phát sinh thu nhập tại Việt Nam.

Thách thức trong quản lý và bài học từ quốc tế

Ông Hiromitsu Ishi, Chủ tịch Ủy ban Thuế của Chính phủ Nhật Bản, chia sẻ rằng tại Nhật, thuế thu nhập cá nhân chiếm tới 30% tổng thu ngân sách. Trong khi đó, tại Việt Nam năm 2005, con số này chỉ chiếm khoảng 4,3% tổng thu do ngành thuế quản lý. Sự chênh lệch này cho thấy dư địa đóng góp của thuế thu nhập cá nhân còn rất lớn nếu chúng ta mở rộng được đối tượng nộp thuế.

Tuy nhiên, việc chuyển đổi không hề đơn giản. Thuế thu nhập cá nhân đòi hỏi cơ quan thuế phải quản lý chặt chẽ mã số thuế cá nhân và kiểm soát dòng tiền trong nền kinh tế. Đây là biện pháp kiểm soát nền kinh tế hiệu quả nhất nhưng cũng phức tạp nhất, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng công nghệ và nhân lực trong 3 năm tới.

Bộ Tài chính đang khẩn trương hoàn thiện dự thảo để trình Quốc hội, với mục tiêu tạo điều kiện cho người dân tích lũy, làm giàu chính đáng, đồng thời thực hiện nghĩa vụ đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước.