Tính đến tháng 03/2026, hệ thống pháp luật về quản lý đội ngũ viên chức tại Việt Nam đang chứng kiến những bước chuyển mình mạnh mẽ. Việc xây dựng dự thảo Nghị định riêng biệt về xử lý kỷ luật viên chức không chỉ là một yêu cầu cấp thiết để cụ thể hóa các quy định của Luật Viên chức 2010 mà còn nhằm khắc phục những bất cập khi áp dụng chung quy trình với cán bộ, công chức tại Nghị định 112/2020/NĐ-CP.

Dưới đây là 5 điểm mới mang tính đột phá trong dự thảo Nghị định xử lý kỷ luật viên chức mà mọi cá nhân đang công tác trong các đơn vị sự nghiệp công lập cần đặc biệt lưu tâm.

1. Cơ chế "mở" cho đổi mới sáng tạo: Miễn kỷ luật khi vì lợi ích chung

Đây được coi là điểm sáng lớn nhất trong dự thảo lần này. Pháp luật hiện hành tại Điều 4 Nghị định 112/2020/NĐ-CP vốn chỉ quy định miễn trách nhiệm trong các trường hợp bất khả kháng hoặc chấp hành mệnh lệnh cấp trên. Tuy nhiên, dự thảo mới đã bổ sung một quy định mang tính nhân văn và thực tiễn cao.

"Viên chức không bị xử lý kỷ luật nếu thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép; có động cơ trong sáng vì lợi ích chung và thực hiện đúng chủ trương nhưng phát sinh thiệt hại do yếu tố khách quan."

Quy định này nhằm tháo gỡ "nút thắt" tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm, tạo động lực cho viên chức dám nghĩ, dám làm vì sự phát triển chung của đơn vị và xã hội.

2. Minh bạch hóa các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ trách nhiệm

Thay vì quy định chung chung như tại Nghị định 71/2023/NĐ-CP, dự thảo mới đã liệt kê cụ thể các hành vi được xem là tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ. Điều này giúp Hội đồng kỷ luật có căn cứ xác đáng, tránh sự cảm tính trong quá trình ra quyết định.

Các tình tiết tăng nặng điển hình bao gồm:

• Cản trở hoạt động thanh tra, kiểm tra hoặc tiêu hủy chứng cứ vi phạm.
• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc tình trạng khẩn cấp để trục lợi cá nhân.
• Không tự giác nhận khuyết điểm hoặc cố tình khắc phục hậu quả một cách đối phó.

Ngược lại, những viên chức chủ động báo cáo sai phạm, tự giác nộp lại tài sản trục lợi sẽ được xem xét giảm nhẹ mức kỷ luật một cách thỏa đáng.

3. Xác định rõ mốc kết thúc thời hiệu xử lý kỷ luật

Một trong những vướng mắc lớn nhất trước đây là việc xác định thời điểm kết thúc thời hiệu. Dự thảo mới đã làm rõ: thời hiệu được tính từ khi có hành vi vi phạm đến khi cơ quan có thẩm quyền ra thông báo bằng văn bản về việc xem xét kỷ luật. Cách quy định này giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của viên chức, tránh tình trạng vụ việc bị kéo dài vô thời hạn gây ảnh hưởng đến tâm lý và công tác.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu nếu chậm trễ trong việc ban hành quyết định kỷ luật khi đã quá thời hạn quy định.

4. Cải cách thủ tục: Bỏ nội dung đánh giá tại đơn vị cũ

Nhằm tinh gọn thủ tục hành chính, dự thảo đề xuất bỏ quy định yêu cầu đơn vị cũ phải thực hiện đánh giá, xếp loại chất lượng đối với viên chức đã chuyển công tác nhưng mới bị phát hiện vi phạm. Thay vào đó, đơn vị mới nơi viên chức đang đảm nhiệm vị trí sẽ trực tiếp xử lý dựa trên hồ sơ do đơn vị cũ cung cấp.

Sự thay đổi này phù hợp với tinh thần của Nghị định 172/2025/NĐ-CP về việc đơn giản hóa các quy trình quản lý nhân sự trong khu vực công, tập trung vào hiệu quả thực tế thay vì các thủ tục giấy tờ rườm rà.

5. Tinh gọn thành phần Hội đồng kỷ luật viên chức

Thay vì duy trì Hội đồng 05 thành viên như quy định tại Điều 35 Nghị định 112/2020/NĐ-CP, dự thảo mới đề xuất rút gọn xuống còn 03 thành viên chủ chốt. Việc tinh gọn này giúp quá trình họp bàn và ra quyết định diễn ra nhanh chóng, tập trung vào những người có trách nhiệm trực tiếp và chuyên môn sâu về công tác tổ chức cán bộ.

Thành phần Hội đồng mới dự kiến bao gồm:

1. Chủ tịch Hội đồng (Lãnh đạo cơ quan có thẩm quyền).
2. Đại diện lãnh đạo đơn vị trực tiếp sử dụng viên chức.
3. Đại diện bộ phận tham mưu về tổ chức cán bộ.

Tóm lại, những điểm mới trong dự thảo Nghị định xử lý kỷ luật viên chức năm 2026 cho thấy sự quyết tâm của Chính phủ trong việc xây dựng một đội ngũ viên chức chuyên nghiệp, liêm chính và sáng tạo. Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp viên chức tự bảo vệ quyền lợi của mình mà còn góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm trong thực thi công vụ.