Sau một thời gian ngắn gây xôn xao dư luận với tên gọi lạ lẫm "trạm thu giá", ngành giao thông vận tải đã chính thức có động thái quay trở lại với thuật ngữ truyền thống. Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là việc điều chỉnh câu chữ mà còn liên quan mật thiết đến các căn cứ pháp lý quan trọng tại Việt Nam.

Quyết định hỏa tốc sau làn sóng phản đối của dư luận

Ngày 10/7/2018, Tổng cục Đường bộ Việt Nam đã ban hành Công văn 4224/TCĐBVN-TC về việc triển khai sử dụng tên gọi trạm thu phí. Theo đó, cơ quan này yêu cầu các đơn vị quản lý đường bộ, các nhà đầu tư BOT khẩn trương thay đổi tên gọi trên các hệ thống biển báo, bảng niêm yết và vé thu cước.

Mục tiêu của việc điều chỉnh này nhằm thống nhất tên gọi dễ hiểu, đơn giản và quan trọng nhất là nhận được sự đồng thuận từ phía người dân và doanh nghiệp. Trước đó, việc Bộ Giao thông Vận tải đổi tên từ "phí" sang "giá" đã vấp phải sự phản ứng quyết liệt từ các chuyên gia ngôn ngữ và pháp lý, cho rằng thuật ngữ "thu giá" là vô nghĩa và không phù hợp với văn hóa Việt Nam.

Sự khác biệt bản chất giữa "Phí" và "Giá" theo quy định pháp luật

Để hiểu rõ tại sao có sự tranh cãi này, cần đối chiếu với các văn bản luật hiện hành tại thời điểm năm 2018. Theo quy định tại Luật Phí và lệ phí 2015, phí là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải trả khi được cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ công.

Trong khi đó, Luật Giá 2012 lại điều chỉnh các quan hệ về giá hàng hóa, dịch vụ trong thị trường. Việc chuyển đổi tên gọi trước đây từ phí sang giá thực chất là để phù hợp với cơ chế chuyển đổi từ phí sang giá dịch vụ đối với các dự án BOT, giúp nhà đầu tư chủ động hơn trong việc điều chỉnh mức thu theo phương án tài chính. Tuy nhiên, về mặt tên gọi cơ sở hạ tầng, thuật ngữ "trạm thu phí" đã ăn sâu vào tiềm thức và mang tính định danh rõ ràng hơn.

Lộ trình thay đổi biển hiệu và vé cước đường bộ

Tại Công văn 4224/TCĐBVN-TC, Tổng cục Đường bộ Việt Nam đã đưa ra lộ trình thực hiện rất cụ thể:

• Thay thế từ ngữ: Thay thế toàn bộ từ "giá" bằng từ "phí" trong các cụm từ như "trạm thu giá", "biểu giá", "mức giá" trên hệ thống biển tên trạm, biển chỉ dẫn và bảng niêm yết.
• Thời hạn hoàn thành: Việc thay đổi biển hiệu phải được hoàn tất trước ngày 20/7/2018.
• Về vé thu: Các loại vé đã in sẵn thuật ngữ cũ vẫn được tiếp tục sử dụng cho đến khi hết số lượng tồn kho để tránh lãng phí, sau đó các đợt in mới bắt buộc phải dùng tên gọi "trạm thu phí".

Trích dẫn nội dung chỉ đạo: "Yêu cầu các đơn vị khẩn trương triển khai thực hiện, đảm bảo tính thống nhất và không gây nhầm lẫn cho người tham gia giao thông."

Lời khuyên pháp lý cho người dân và doanh nghiệp

Việc đổi tên gọi không làm thay đổi bản chất của các dự án BOT hay mức thu đã được phê duyệt trong hợp đồng. Người dân khi tham gia giao thông cần lưu ý các điểm sau:

1. Kiểm tra kỹ thông tin trên vé thu phí để đảm bảo quyền lợi khi khiếu nại về dịch vụ đường bộ.
2. Các doanh nghiệp vận tải cần cập nhật các chứng từ, hóa đơn mới theo lộ trình thay đổi của các trạm để thuận tiện cho việc quyết toán thuế.
3. Theo dõi sát các thông báo tại trạm về mức thu niêm yết mới (nếu có) để chủ động trong hành trình.

Sự cầu thị của cơ quan quản lý nhà nước trong việc lắng nghe ý kiến dư luận để điều chỉnh tên gọi trạm thu phí là một tín hiệu tích cực, giúp minh bạch hóa hoạt động thu cước đường bộ và tạo sự đồng thuận trong xã hội.