Trong bối cảnh các dự án hạ tầng giao thông và xây dựng đang bùng nổ, nhu cầu về vật liệu san lấp như đất, cát chưa bao giờ hạ nhiệt. Tuy nhiên, việc quản lý nguồn tài nguyên này cũng đòi hỏi sự chặt chẽ và minh bạch hơn. Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định 11/2025/NĐ-CP, hướng dẫn chi tiết về khai thác khoáng sản nhóm IV, mang đến nhiều điểm mới mà các tổ chức, cá nhân kinh doanh cần đặc biệt lưu ý.

Khoáng sản nhóm IV là gì và tại sao lại quan trọng?

Trước hết, cần hiểu rõ định nghĩa về khoáng sản nhóm IV. Theo quy định tại Điều 6 Luật Địa chất và Khoáng sản 2024 (có hiệu lực từ 01/7/2025), đây là nhóm khoáng sản chỉ phù hợp với mục đích làm vật liệu san lấp, đắp nền móng công trình, xây dựng công trình thủy lợi hay phòng chống thiên tai.

"Khoáng sản nhóm IV bao gồm: đất sét, đất đồi, đất có tên gọi khác; đất lẫn đá, cát, cuội hoặc sỏi; cát (trừ cát, sỏi lòng sông, lòng hồ và khu vực biển)."

Việc phân nhóm rõ ràng giúp Nhà nước có cơ chế quản lý đặc thù, vừa đảm bảo cung ứng vật liệu cho phát triển kinh tế, vừa bảo vệ môi trường bền vững.

Thời hạn giấy phép: Không còn là "vô thời hạn"

Một trong những điểm đáng chú ý nhất tại Điều 4 Nghị định 11/2025/NĐ-CP chính là quy định về thời hạn. Theo đó, giấy phép khai thác khoáng sản nhóm IV có thời hạn tối đa là 10 năm. Thời gian này bao gồm cả giai đoạn xây dựng cơ bản và khai thác thực tế.

Đáng chú ý, pháp luật cho phép gia hạn giấy phép nhiều lần, nhưng tổng thời gian gia hạn không được quá 05 năm. Điều này buộc các doanh nghiệp phải có kế hoạch khai thác khoa học, tránh tình trạng "ngâm" mỏ gây lãng phí tài nguyên.

Điều kiện cấp phép: Siết chặt năng lực tài chính và môi trường

Để được cấp phép, tổ chức không chỉ cần đăng ký kinh doanh ngành nghề phù hợp mà còn phải chứng minh năng lực thực thụ. Cụ thể, Điều 6 Nghị định 11/2025/NĐ-CP yêu cầu doanh nghiệp phải có:

• Quyết định chủ trương đầu tư hoặc văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư.
• Giấy phép môi trường hoặc báo cáo đánh giá tác động môi trường đã được phê duyệt.
• Kết quả khảo sát, thăm dò khoáng sản được cơ quan có thẩm quyền xác nhận.

Đối với các nhà thầu thi công công trình công cộng, thủ tục có phần tinh gọn hơn nhưng vẫn phải đảm bảo các tiêu chuẩn về kỹ thuật và bảo vệ môi trường nghiêm ngặt.

Khi nào giấy phép bị thu hồi?

Doanh nghiệp cần đặc biệt cẩn trọng với các trường hợp thu hồi giấy phép quy định tại Điều 10 Nghị định 11/2025/NĐ-CP. Giấy phép sẽ bị thu hồi nếu cấp không đúng thẩm quyền, khu vực khai thác bị đưa vào danh sách cấm, hoặc khi Nhà nước cần thu hồi đất cho mục đích quốc phòng, an ninh.

Ngoài ra, giấy phép cũng sẽ chấm dứt hiệu lực nếu doanh nghiệp giải thể, phá sản hoặc vi phạm nghiêm trọng pháp luật về đất đai. Việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính như tiền cấp quyền khai thác, thuế tài nguyên và ký quỹ bảo vệ môi trường là điều kiện tiên quyết để duy trì hoạt động ổn định.

Tóm lại, Nghị định 11/2025/NĐ-CP là một bước tiến trong việc chuẩn hóa hoạt động khai thác khoáng sản làm vật liệu san lấp. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát hồ sơ và năng lực để thích ứng với những quy định mới này, đảm bảo hoạt động kinh doanh diễn ra thuận lợi và đúng pháp luật.