Nhằm chuẩn bị cho việc triển khai chính sách giảm nghèo bền vững trong giai đoạn mới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư 25/2026/TT-BNNMT hướng dẫn quy trình, phương pháp rà soát, công nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2027-2030. Văn bản này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/09/2026, là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương chủ động xây dựng kế hoạch và tổ chức rà soát định kỳ hàng năm.

Mức thu nhập xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo giai đoạn mới

Theo quy định tại Nghị định 351/2025/NĐ-CP của Chính phủ về chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026-2030, tiêu chí thu nhập để xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo có sự điều chỉnh mạnh mẽ nhằm phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội và mức sống của người dân. Cụ thể:

• Khu vực nông thôn: Mức thu nhập bình quân đầu người là 2.200.000 đồng/người/tháng (tương đương 190 điểm quy đổi từ Điểm Đ theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Thông tư 25/2026/TT-BNNMT).
• Khu vực đô thị: Mức thu nhập bình quân đầu người là 2.800.000 đồng/người/tháng (tương đương 280 điểm quy đổi từ Điểm Đ).

Bên cạnh tiêu chí thu nhập, chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2027-2030 còn đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản thông qua 6 chiều dịch vụ (việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, nước sinh hoạt và vệ sinh, thông tin) với các chỉ số cụ thể. Việc phân loại hộ gia đình được thực hiện như sau:

• Hộ nghèo: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người từ mức quy định trở xuống (Điểm Đ ≤ mức quy định) và có mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản từ 3 chỉ số trở lên.
• Hộ cận nghèo: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người từ mức quy định trở xuống nhưng có mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản dưới 3 chỉ số.
• Hộ thoát nghèo: Là hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người vượt trên mức quy định (Điểm Đ > mức quy định) nhưng trước đó đang thuộc danh sách hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo được công nhận.

Cán bộ địa phương thực hiện khảo sát, thu thập thông tin hộ gia đình tại cơ sở (ảnh minh họa)

Quy trình rà soát định kỳ hàng năm chặt chẽ và minh bạch

Để đảm bảo tính chính xác, khách quan và không bỏ sót đối tượng, Điều 5 Thông tư 25/2026/TT-BNNMT quy định quy trình rà soát định kỳ hàng năm được thực hiện từ ngày 01/09 đến hết ngày 14/12 với các bước cụ thể sau:

1. Lập danh sách và phân loại ban đầu: Ban chỉ đạo giảm nghèo cấp xã chủ trì, phối hợp với thôn, tổ dân phố lập danh sách các hộ gia đình cần rà soát. Sử dụng các phiếu khảo sát chuyên dụng (Phiếu B1, B2, C và Mẫu số 2.5) để thu thập thông tin, đánh giá sơ bộ về thu nhập và mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản.
2. Tổ chức họp dân lấy ý kiến: Đây là bước cực kỳ quan trọng nhằm đảm bảo tính dân chủ, công khai. Cuộc họp dân phải có sự tham gia của đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, các tổ chức đoàn thể và đại diện các hộ gia đình trong thôn, bản, tổ dân phố để thảo luận, thống nhất danh sách dự kiến hộ nghèo, hộ cận nghèo.
3. Niêm yết công khai: Danh sách dự kiến sau khi họp dân phải được niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã, nhà văn hóa thôn, tổ dân phố và thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng trong thời hạn quy định để người dân theo dõi, phản hồi hoặc khiếu nại (nếu có).
4. Thẩm định và công nhận kết quả: Sau khi hết thời gian niêm yết công khai và giải quyết các ý kiến thắc mắc, UBND cấp xã tổng hợp, báo cáo UBND cấp huyện thẩm định. Trên cơ sở đó, Chủ tịch UBND cấp xã ban hành quyết định công nhận và cấp Giấy chứng nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo cho các hộ gia đình trước ngày 31/12 hàng năm.

Nông thôn mới khang trang, ấm no nhờ các chính sách an sinh xã hội hiệu quả (ảnh minh họa)

Chế độ báo cáo và trách nhiệm triển khai thực hiện

Về chế độ báo cáo kết quả rà soát, Điều 7 Thông tư 25/2026/TT-BNNMT quy định rõ việc tổng hợp số liệu phải được thực hiện định kỳ theo tháng và theo năm. Các địa phương có trách nhiệm gửi báo cáo về Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND cấp tỉnh và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời cập nhật đầy đủ dữ liệu lên Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về giảm nghèo tại địa chỉ https://csdlhn.mae.gov.vn. Kinh phí thực hiện công tác rà soát, công nhận hộ nghèo được bảo đảm từ ngân sách nhà nước theo quy định tại Điều 8 Thông tư 25/2026/TT-BNNMT.

Các cơ quan chịu trách nhiệm triển khai bao gồm:

• Văn phòng Quốc gia về giảm nghèo: Chủ trì hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc các địa phương thực hiện rà soát đúng quy trình, tiến độ.
• Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn: Phối hợp theo dõi, tổng hợp tình hình thực hiện chính sách giảm nghèo gắn với xây dựng nông thôn mới.
• UBND các cấp (tỉnh, huyện, xã): Chịu trách nhiệm toàn diện trong việc lập kế hoạch, phổ biến, tuyên truyền, tổ chức lực lượng rà soát viên và phê duyệt, công nhận kết quả rà soát trên địa bàn quản lý.

Việc ban hành và áp dụng Thông tư 25/2026/TT-BNNMT từ ngày 01/09/2026 là bước chuẩn bị kỹ lưỡng, tạo tiền đề vững chắc để cả nước bước vào giai đoạn thực hiện chuẩn nghèo đa chiều quốc gia mới từ ngày 01/01/2027, hướng tới mục tiêu giảm nghèo thực chất, bền vững và bao trùm.