Chính phủ vừa ban hành một quyết sách quan trọng, tạo bước ngoặt lớn trong việc huy động nguồn lực tài chính cho các đô thị đặc biệt. Theo đó, Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh sẽ được hưởng cơ chế đặc thù với tỷ lệ cho vay lại nguồn vốn ODA lên đến mức tối đa.

Ngày 30/06/2018, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 97/2018/NĐ-CP quy định về việc cho vay lại vốn vay ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài của Chính phủ. Văn bản này không chỉ cụ thể hóa các quy định của Luật Quản lý nợ công 2017 mà còn mang đến những thay đổi căn bản trong cơ chế phân bổ vốn cho các địa phương và đơn vị sự nghiệp công lập.

Cơ chế đặc thù cho hai 'đầu tàu' kinh tế

Điểm nhấn đáng chú ý nhất tại Nghị định 97/2018/NĐ-CP chính là quy định về tỷ lệ cho vay lại đối với Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Theo quy định chung, tỷ lệ này dao động từ 30% đến 70% tùy thuộc vào khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương. Tuy nhiên, đối với hai đô thị đặc biệt là TP. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, Chính phủ đã cho phép áp dụng tỷ lệ cho vay lại lên tới 100% vốn vay ODA và vốn vay ưu đãi.

Việc áp dụng tỷ lệ 100% này được xem là một giải pháp nhằm tháo gỡ nút thắt về vốn cho các dự án hạ tầng quy mô lớn như đường sắt đô thị (Metro), các tuyến vành đai và hệ thống xử lý nước thải tập trung. Với nhu cầu vốn lên tới hàng tỷ USD, cơ chế này giúp hai thành phố chủ động hơn trong việc lập kế hoạch và triển khai dự án mà không quá phụ thuộc vào nguồn vốn đối ứng từ ngân sách địa phương vốn đang chịu nhiều áp lực.

Siết chặt kỷ luật tài chính và trách nhiệm trả nợ

Song song với việc mở rộng hạn mức vay, Chính phủ cũng đặt ra những quy định khắt khe về trách nhiệm tài chính. Cụ thể, tại Điều 18 Nghị định 97/2018/NĐ-CP, trường hợp bên vay lại không trả nợ đúng hạn bất kỳ khoản nợ nào (bao gồm gốc, lãi, phí), họ sẽ phải chịu mức lãi suất phạt chậm trả cực kỳ nghiêm khắc.

"Trường hợp không trả nợ đúng hạn bất kỳ khoản nợ nào gồm gốc, lãi phí và các chi phí liên quan khác, bên vay lại phải trả lãi phạt chậm trả theo thỏa thuận; nếu không thỏa thuận, lãi suất chậm trả là 150% lãi suất Chính phủ vay nước ngoài."

Quy định này nhằm đảm bảo an toàn nợ công và nâng cao ý thức trách nhiệm của các đơn vị sử dụng vốn vay. Việc tính lãi phạt dựa trên 150% lãi suất vay gốc là một lời cảnh báo mạnh mẽ đối với các địa phương và doanh nghiệp trong việc quản lý dòng tiền và hiệu quả đầu tư.

Quy định đối với doanh nghiệp và đơn vị sự nghiệp công

Không chỉ dừng lại ở cấp tỉnh, Nghị định 97/2018/NĐ-CP còn phân loại chi tiết đối tượng vay lại là doanh nghiệp và đơn vị sự nghiệp công lập:

• Đối với doanh nghiệp: Được phép vay lại toàn bộ vốn ODA cho dự án đầu tư, nhưng tổng mức vay không được vượt quá 70% tổng mức đầu tư đã được phê duyệt. Điều này buộc doanh nghiệp phải có ít nhất 30% vốn tự có hoặc vốn huy động khác để đảm bảo tính khả thi và cam kết của chủ đầu tư.
• Đối với đơn vị sự nghiệp công lập:
  • Tỷ lệ vay lại là 50% nếu đơn vị tự đảm bảo toàn bộ kinh phí thường xuyên và một phần kinh phí đầu tư.
  • Tỷ lệ vay lại là 100% nếu đơn vị tự chủ hoàn toàn cả kinh phí thường xuyên và kinh phí đầu tư.

Những quy định mới này chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2018, thay thế cho các quy định cũ tại Nghị định 78/2010/NĐ-CP và Nghị định 52/2017/NĐ-CP. Đây được kỳ vọng là bước đệm quan trọng để Việt Nam quản lý nợ công hiệu quả hơn trong giai đoạn mới.