Trong đời sống hàng ngày, chúng ta thực hiện hàng tá giao dịch dân sự chỉ bằng một cái gật đầu hay một lời hứa hẹn. Từ việc mượn tiền người thân, thuê thợ sửa nhà đến mua bán hàng hóa nhỏ lẻ, hình thức thỏa thuận miệng luôn được ưu tiên vì sự nhanh chóng. Thế nhưng, khi cơm không lành canh không ngọt, liệu những lời nói ấy có đủ sức nặng để bảo vệ bạn trước pháp luật?

Giao dịch dân sự bằng lời nói có giá trị pháp lý không?

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ có giấy trắng mực đen mới được coi là hợp đồng. Tuy nhiên, theo quy định tại khoản 1 Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015, hình thức của giao dịch dân sự rất đa dạng, bao gồm: bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể.

Như vậy, về mặt nguyên tắc, pháp luật công nhận giá trị của các thỏa thuận miệng. Một giao dịch dân sự bằng lời nói sẽ có hiệu lực pháp luật nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định tại Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015:

a) Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập;
b) Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;
c) Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

Những trường hợp ngoại lệ bắt buộc phải lập văn bản

Dù lời nói được công nhận, nhưng có những lĩnh vực "nhạy cảm" mà Nhà nước bắt buộc phải có văn bản, thậm chí là công chứng, chứng thực để quản lý. Điển hình như các giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất, nhà ở, hay các thỏa thuận về hôn nhân gia đình như mang thai hộ. Trong những trường hợp này, lời nói hoàn toàn không có giá trị thay thế văn bản.

3 rủi ro "chí mạng" khi chỉ thỏa thuận miệng

Dù tiện lợi, nhưng hình thức này giống như một con dao hai lưỡi với những rủi ro khó lường:

• Nội dung sơ sài, thiếu sót: Khi nói chuyện trực tiếp, các bên thường chỉ tập trung vào vấn đề chính (như giá cả) mà quên mất các điều khoản quan trọng về thời hạn thanh toán, trách nhiệm bồi thường hay phương thức giải quyết khi có sự cố.
• Khó xác định nội dung thỏa thuận: Trí nhớ con người có hạn. Sau một thời gian, mỗi bên có thể nhớ một kiểu, dẫn đến những tranh cãi không hồi kết về việc "ngày xưa mình đã nói thế nào".
• Bế tắc khi khởi kiện: Đây là rủi ro lớn nhất. Khi ra tòa, nguyên tắc là "án tại hồ sơ". Nếu không có bằng chứng chứng minh sự tồn tại của thỏa thuận, yêu cầu của bạn rất dễ bị bác bỏ.

Bí quyết biến lời nói thành "bằng chứng thép"

Để tự bảo vệ mình trong các giao dịch bằng miệng, các chuyên gia pháp lý đưa ra lời khuyên rằng bạn không nên chỉ dựa vào niềm tin thuần túy. Hãy chủ động tạo ra các "dấu vết" pháp lý:

Thứ nhất, hãy tận dụng công nghệ. Việc ghi âm cuộc gọi, quay video buổi trao đổi hoặc xác nhận lại nội dung qua tin nhắn, email là những bằng chứng cực kỳ hữu hiệu. Theo Điều 119, giao dịch thông qua phương thức điện tử cũng được coi là giao dịch bằng văn bản.

Thứ hai, hãy giữ lại mọi chứng từ liên quan. Giấy biên nhận tiền, hóa đơn mua hàng hay thậm chí là sự xác nhận của người làm chứng đều có thể trở thành cứu cánh cho bạn khi tranh chấp nổ ra.

Tóm lại, dù pháp luật cho phép giao dịch bằng lời nói, nhưng để an toàn nhất, đối với những giao dịch có giá trị lớn hoặc quan trọng, việc lập thành văn bản vẫn là lựa chọn thông minh nhất để tránh cảnh "lời nói gió bay".