Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã chính thức thông qua Nghị quyết 19-NQ/TW năm 2026 ngày 28/07/2026 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam. Đây được coi là văn kiện chiến lược mang tầm vóc lịch sử, mở ra chặng đường bứt phá cho đất nước trong giai đoạn tới. Văn kiện không chỉ định hình tầm nhìn dài hạn mà còn đặt ra những chuyển dịch căn bản về thể chế, hạ tầng, khoa học công nghệ và phương thức quản trị quốc gia.

Dưới đây là tổng hợp và phân tích chuyên sâu 10 nội dung đột phá trọng tâm được ghi nhận tại Nghị quyết 19-NQ/TW năm 2026.

1. Xác lập mô hình phát triển mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo

Theo quy định tại mục 2 Phần I Nghị quyết 19-NQ/TW năm 2026, đổi mới mô hình phát triển trước hết phải tạo ra bước đột phá mạnh mẽ về thể chế, đổi mới phương thức tổ chức, quản trị và vận hành quốc gia nhằm hình thành năng lực phát triển mới vượt trội.

Nghị quyết khẳng định lấy con người làm chủ thể, trung tâm, mục tiêu và là động lực phát triển quan trọng nhất. Đồng thời, xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) quốc gia là động lực chính trong toàn bộ quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Việc nâng cao năng suất lao động tổng hợp (TFP) cùng hiệu quả huy động, phân bổ nguồn lực quốc gia được lấy làm nguyên tắc trung tâm.

Mục tiêu chiến lược đến năm 2035 là chuyển dịch căn bản từ mô hình tăng trưởng chủ yếu dựa vào vốn, lao động giá rẻ, tài nguyên thiên nhiên và lắp ráp gia công sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và năng suất lao động cao. Trong đó, kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế dữ liệu và kinh tế tuần hoàn sẽ trở thành những trụ cột cấu trúc không thể thiếu của nền kinh tế quốc dân.

2. Đổi mới quản trị quốc gia theo hướng kiến tạo phát triển, quản trị bằng dữ liệu và kết quả

Đối với thể chế và bộ máy quản trị quốc gia, theo Mục 5 Phần I Nghị quyết 19-NQ/TW năm 2026, Đảng yêu cầu chuyển đổi căn bản từ tư duy quản lý, kiểm soát mang tính hành chính sang tư duy kiến tạo, dẫn dắt và kích hoạt mọi nguồn lực phát triển.

Quản trị quốc gia thời kỳ mới được triển khai theo mục tiêu rõ ràng, vận hành dựa trên nền tảng dữ liệu số, tăng cường phối hợp liên thông ngang - dọc và đo lường sự thành công bằng kết quả thực tế cùng tác động phát triển kinh tế - xã hội. Nhà nước tập trung nguồn lực xây dựng thể chế, quy hoạch chiến lược, ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và kiểm soát chất lượng kết quả đầu ra.

Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc xây dựng Chính phủ số toàn diện, hệ thống dữ liệu dùng chung liên thông quốc gia và ứng dụng nền tảng số để theo dõi, giám sát việc thực hiện các nghị quyết, chỉ tiêu phát triển. Mỗi nhiệm vụ được giao đều phải đảm bảo rõ ràng về chủ thể thực hiện, thẩm quyền pháp lý, nguồn lực tài chính, thời gian hoàn thành và sản phẩm đầu ra đo lường được.

3. Tổ chức lại không gian phát triển quốc gia theo mô hình đa tầng, đa cực

Căn cứ Mục 2 Phần III Nghị quyết 19-NQ/TW năm 2026, không gian phát triển quốc gia được quy hoạch lại theo định hướng đa tầng, đa cực và liên kết đồng bộ giữa đất liền, không gian biển, vùng trời, lòng đất, không gian số và các không gian phát triển mới phát sinh.

Sự thay đổi quan trọng là xóa bỏ tư duy phát triển manh mún dựa theo địa giới hành chính thuần túy, chuyển mạnh sang phát triển theo chức năng vùng, lợi thế cạnh tranh, tiềm năng sinh thái và chuỗi giá trị liên kết ngành. Quá trình tổ chức lại không gian phải bảo đảm tính tự chủ chiến lược, nâng cao sức chống chịu của các trung tâm kinh tế và chuỗi cung ứng trước các biến động toàn cầu.

Đồng thời, đẩy mạnh việc hình thành các hành lang kinh tế xuyên suốt, các trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm logistics hiện đại, đô thị xanh, đô thị thông minh và các cực tăng trưởng có khả năng cạnh tranh trên trường quốc tế.

4. Phát triển kinh tế biển, không gian tầm thấp, không gian vũ trụ và không gian ngầm

Trong chiến lược kinh tế biển tại Phần III Nghị quyết 19-NQ/TW năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển và sở hữu năng lực cạnh tranh hàng đầu khu vực trong các ngành công nghiệp biển hiện đại, tự chủ và lưỡng dụng.

Bên cạnh kinh tế biển truyền thống, Nghị quyết mở ra những không gian phát triển mới mang tính đột phá:

• Kinh tế không gian tầm thấp: Quy hoạch và phát triển thành ngành kinh tế - kỹ thuật mũi nhọn, ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) và các công nghệ giao thông hàng không tầm thấp.
• Kinh tế vũ trụ: Từng bước làm chủ công nghệ vệ tinh, khai thác hiệu quả dữ liệu không gian và xây dựng hệ sinh thái công nghiệp vũ trụ Việt Nam.
• Kinh tế không gian ngầm: Ưu tiên khai thác không gian ngầm tại các đô thị lớn và các cực tăng trưởng nhằm phục vụ dịch vụ tài chính, thương mại, hệ thống logistics ngầm và giao thông công cộng hiện đại.

5. Dữ liệu và trí tuệ nhân tạo được xác định là động lực phát triển mới

Lần đầu tiên trong một văn kiện chiến lược của Đảng, dữ liệu được chính thức công nhận là một tư liệu sản xuất mới và là tài nguyên chiến lược của quốc gia. Cụ thể tại Phần III Nghị quyết 19-NQ/TW năm 2026, Nhà nước yêu cầu mở rộng công khai, minh bạch dữ liệu khu vực công có kiểm soát để phục vụ đổi mới sáng tạo.

Đồng thời, hoàn thiện thể chế tài chính và pháp lý nhằm công nhận quyền sở hữu trí tuệ đối với dữ liệu và thuật toán, cho phép thương mại hóa, góp vốn và bảo lãnh tín dụng bằng tài sản số và dữ liệu. Trí tuệ nhân tạo được định vị trở thành hạ tầng trí tuệ quốc gia và là lực lượng sản xuất trực tiếp chất lượng cao.

Nghị quyết cũng quyết định đầu tư mạnh mẽ vào Trung tâm dữ liệu quốc gia, hạ tầng siêu tính toán, mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt (LLM) cùng các trung tâm xuất sắc về bán dẫn và điện toán lượng tử.

6. Phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp và xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng

Tại Mục 2 Phần III Nghị quyết 19-NQ/TW năm 2026, Đảng định hướng xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp đa tầng, có sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp FDI và khối doanh nghiệp tư nhân trong nước.

Kinh tế tư nhân tiếp tục được khẳng định là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Nhà nước sẽ tập trung hình thành và hỗ trợ các tập đoàn kinh tế tư nhân mạnh, có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng, làm chủ công nghệ nguồn và cạnh tranh bình đẳng trên thị trường quốc tế. Mọi rào cản về gia nhập thị trường, tiếp cận nguồn lực đất đai, vốn và công nghệ đối với doanh nghiệp tư nhân sẽ được dỡ bỏ triệt để.

7. Chuyển hệ thống y tế từ chữa bệnh sang phòng bệnh, từng bước miễn viện phí

Trong lĩnh vực xã hội, Nghị quyết 19-NQ/TW năm 2026 đánh dấu bước đột phá lớn về chính sách an sinh xã hội và chăm sóc sức khỏe nhân dân. Hệ thống y tế quốc gia được chỉ đạo chuyển mạnh trọng tâm từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, quản lý sức khỏe toàn dân theo vòng đời.

Nhà nước cam kết tăng tỷ lệ ngân sách cho y tế cơ sở, y tế dự phòng và hiện thực hóa lộ trình tiến tới miễn viện phí căn bản cho người dân ở các dịch vụ y tế thiết yếu. Việc ứng dụng y tế số, hồ sơ sức khỏe điện tử toàn dân và trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán, điều trị cũng được đẩy mạnh rộng rãi.

8. Đổi mới giáo dục, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thu hút nhân tài

Giáo dục và đào tạo tiếp tục được khẳng định là quốc sách hàng đầu nhưng với phương thức tiếp cận hiện đại hơn. Nghị quyết 19-NQ/TW năm 2026 yêu cầu đổi mới căn bản chương trình đào tạo đại học và học nghề theo hướng gắn chặt với nhu cầu của thị trường lao động và các ngành công nghệ tương lai (như bán dẫn, AI, năng lượng mới, sinh học).

Đặc biệt, Nghị quyết đặt ra cơ chế đặc thù vượt trội để thu hút, trọng dụng nhân tài trong và ngoài nước, nhất là đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành gốc Việt đang làm việc tại các trung tâm công nghệ lớn trên thế giới về cống hiến cho đất nước.

9. Phát triển thị trường tín chỉ các-bon và thúc đẩy tài chính xanh

Để thực hiện cam kết tăng trưởng bền vững và giảm phát thải, Nghị quyết đề ra nhiệm vụ xây dựng và vận hành chính thức thị trường tín chỉ các-bon nội địa kết nối với thị trường tài chính quốc tế.

Các công cụ tài chính xanh, trái phiếu xanh, tín dụng xanh sẽ được ưu tiên phát triển nhằm điều hướng dòng vốn đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn, công nghệ sản xuất sạch và hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu.

10. Lấy ngoại giao kinh tế làm trọng tâm trong hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế

Cuối cùng, trong công tác đối ngoại, Nghị quyết 19-NQ/TW năm 2026 xác định lấy ngoại giao kinh tế làm nhiệm vụ trọng tâm, phục vụ trực tiếp cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Hoạt động đối ngoại sẽ chủ động chuyển từ "tham gia" sang "chủ động khởi xướng và đóng góp xây dựng" các quy tắc, chuẩn mực kinh tế quốc tế mới, phục vụ thu hút đầu tư chất lượng cao, chuyển giao công nghệ tiên tiến và mở rộng thị trường xuất khẩu cho sản phẩm Việt Nam.

Tóm lại, Nghị quyết 19-NQ/TW năm 2026 chính là kim chỉ nam hành động, đặt nền móng vững chắc đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới – kỷ nguyên giàu mạnh, văn minh và tự cường.