Trong bối cảnh xã hội hiện đại, bình đẳng giới không chỉ là khẩu hiệu mà đã được cụ thể hóa bằng những chế tài pháp lý nghiêm khắc. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất trong lĩnh vực này là việc tăng mạnh mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm bình đẳng giới trong gia đình, đặc biệt là hành vi ép buộc triệt sản hoặc áp đặt biện pháp tránh thai dựa trên định kiến giới.

Sự thấu hiểu và tôn trọng lẫn nhau là nền tảng của bình đẳng giới trong gia đình (ảnh minh họa)

Tăng mức phạt đối với hành vi ép buộc triệt sản vì định kiến giới

Theo quy định mới nhất tại Điều 5 Nghị định 76/2026/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 13 Nghị định 125/2021/NĐ-CP), hành vi áp đặt việc sử dụng biện pháp tránh thai, triệt sản như là trách nhiệm của một giới trong gia đình đã bị nâng mức phạt tiền đáng kể so với trước đây.

Cụ thể, mức phạt tiền đối với hành vi này được điều chỉnh như sau:

Quy định này nhằm xóa bỏ tư tưởng lạc hậu cho rằng việc kế hoạch hóa gia đình hay triệt sản chỉ là "nhiệm vụ" của riêng phụ nữ hoặc nam giới. Mọi quyết định liên quan đến sức khỏe sinh sản phải dựa trên sự tự nguyện và đồng thuận của cả hai vợ chồng.

Các hành vi vi phạm bình đẳng giới khác trong gia đình cũng tăng mức phạt

Không chỉ dừng lại ở vấn đề triệt sản, Nghị định 76/2026/NĐ-CP còn siết chặt quản lý đối với nhiều hành vi xâm phạm quyền bình đẳng trong đời sống gia đình. Đây là bước đi mạnh mẽ của Chính phủ nhằm bảo vệ quyền con người và xây dựng gia đình hạnh phúc, bền vững.

• Cản trở quyền làm việc và quản lý tài sản: Hành vi cản trở vợ hoặc chồng đi làm, đi học hoặc không cho tham gia các hoạt động kinh tế, xã hội vì lý do giới tính; hoặc hành vi không cho vợ/chồng sử dụng tài sản chung vào mục đích chính đáng sẽ bị phạt tiền đến 10 triệu đồng.
• Đe dọa, uy hiếp tinh thần: Các hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc đe dọa, uy hiếp tinh thần nhằm mục đích bắt buộc thành viên trong gia đình phải thực hiện các công việc theo định kiến giới sẽ bị xử phạt đến 12 triệu đồng.
• Sử dụng vũ lực: Đây là hành vi nghiêm trọng nhất, có thể bị xử phạt hành chính lên đến 15 triệu đồng nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Pháp luật Việt Nam ngày càng hoàn thiện các chế tài để bảo vệ bình đẳng giới (ảnh minh họa)

Hiểu đúng về định kiến giới trong gia đình

Để tránh vi phạm pháp luật, mỗi cá nhân cần nhận thức rõ về "định kiến giới". Theo quy định tại Luật Bình đẳng giới 2006, định kiến giới là những nhận thức, thái độ và đánh giá mang tính thiên lệch, phiến diện về đặc điểm, vai trò, vị trí và năng lực của nam hoặc nữ.

"Định kiến giới là nhận thức, thái độ và đánh giá thiên lệch, phiến diện về đặc điểm, vai trò, vị trí và năng lực của nam hoặc nữ."

Ví dụ thực tế: Một người chồng bắt vợ phải đi triệt sản vì cho rằng "đàn ông mà triệt sản thì mất bản lĩnh" hoặc "việc sinh đẻ, kế hoạch là của đàn bà". Đây chính là biểu hiện rõ rệt của định kiến giới và sẽ bị xử phạt nghiêm khắc theo quy định tại Nghị định 125/2021/NĐ-CP đã được sửa đổi.

Lời khuyên pháp lý

Việc nắm vững các quy định tại Nghị định 76/2026/NĐ-CP không chỉ giúp chúng ta tránh được những rủi ro pháp lý mà còn là cách để xây dựng một môi trường gia đình văn minh, bình đẳng. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp phải tình trạng bị ép buộc hoặc phân biệt đối xử trong gia đình, hãy chủ động tìm hiểu quyền lợi của mình hoặc liên hệ với các cơ quan chức năng để được bảo vệ kịp thời.

Lưu ý: Các quy định nêu trên chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/5/2026.