1. 2 trường hợp "đặc cách" chưa cần đổi thẻ Căn cước từ 01/7/2024

Kể từ ngày 01/7/2024, Luật Căn cước 2023 chính thức có hiệu lực thi hành, đánh dấu một bước chuyển mình mạnh mẽ trong công tác quản lý dân cư và chuyển đổi số quốc gia tại Việt Nam. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là việc đổi tên gọi từ "thẻ Căn cước công dân" sang "thẻ Căn cước". Sự thay đổi này đã khiến không ít người dân băn khoăn, lo lắng và đổ xô đi làm thủ tục cấp đổi vì sợ thẻ cũ bị vô hiệu hóa.

Tuy nhiên, theo quy định chuyển tiếp tại Điều 46 Luật Căn cước 2023, cơ quan quản lý đã đưa ra những chính sách vô cùng linh hoạt nhằm bảo vệ quyền lợi tối đa cho công dân. Cụ thể, có 02 nhóm đối tượng được "đặc cách" tiếp tục sử dụng giấy tờ tùy thân cũ mà chưa cần phải vội vã thực hiện thủ tục cấp đổi sang thẻ Căn cước mới:

• Thẻ Căn cước công dân (CCCD): Đối với những thẻ CCCD đã được cấp trước ngày 01/7/2024 (bao gồm cả thẻ CCCD mã vạch và CCCD gắn chip), pháp luật khẳng định chúng vẫn có giá trị sử dụng đến hết thời hạn được ghi trên thẻ. Người dân hoàn toàn có thể dùng thẻ này để thực hiện các giao dịch hành chính, dân sự bình thường mà không gặp bất kỳ trở ngại pháp lý nào.
• Chứng minh nhân dân (CMND): Đối với các loại CMND 9 số và 12 số còn hạn sử dụng sau ngày 31/12/2024, các giấy tờ này sẽ chỉ có giá trị sử dụng đến hết ngày 31/12/2024. Điều này đồng nghĩa với việc người dân đang sử dụng CMND vẫn được phép dùng giấy tờ này cho các giao dịch đến hết năm 2024 trước khi bắt buộc phải chuyển sang thẻ Căn cước mới từ ngày 01/01/2025.

Để làm rõ hơn tinh thần này, quy định chuyển tiếp tại Điều 46 Luật Căn cước 2023 đã nêu rõ:

"Thẻ căn cước công dân đã được cấp trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành có giá trị sử dụng đến hết thời hạn được ghi trong thẻ... Chứng minh nhân dân còn hạn sử dụng thì được sử dụng đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2024."

Bên cạnh đó, nhằm giải quyết triệt để các vướng mắc phát sinh trong giai đoạn giao thời, pháp luật cũng quy định một trường hợp đặc biệt: Đối với những công dân đang sử dụng thẻ CCCD hoặc CMND có thời hạn sử dụng hết vào khoảng thời gian từ ngày 15/01/2024 đến trước ngày 30/06/2024, các giấy tờ này sẽ tự động được tiếp tục sử dụng đến hết ngày 30/06/2024. Quy định này giúp đảm bảo các giao dịch dân sự, kinh tế của người dân không bị gián đoạn trong thời gian chờ đợi Luật mới chính thức có hiệu lực.

Các trường hợp bắt buộc phải đổi dù thẻ cũ còn hạn

Mặc dù nằm trong diện "đặc cách" được tiếp tục sử dụng thẻ cũ, người dân vẫn cần lưu ý các trường hợp bắt buộc phải thực hiện thủ tục cấp đổi sang thẻ Căn cước mới theo quy định của pháp luật hiện hành:

• Thẻ bị hư hỏng, bong tróc, mờ chữ hoặc ảnh đến mức không thể sử dụng hoặc nhận diện được thông tin cá nhân.
• Thay đổi thông tin về họ, chữ đệm, tên khai sinh hoặc ngày, tháng, năm sinh của công dân.
• Thay đổi, xác định lại quê quán, giới tính hoặc có sai sót về thông tin trên thẻ hiện tại so với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
• Khi công dân có nhu cầu tự nguyện đổi từ thẻ CCCD cũ sang thẻ Căn cước mới để tích hợp thêm các thông tin sinh trắc học (như mống mắt, ADN, giọng nói) và trải nghiệm các tiện ích số hiện đại.

2. Đổi sang thẻ Căn cước có tốn phí không?

Chi phí thực hiện thủ tục luôn là vấn đề nhận được sự quan tâm đặc biệt từ dư luận xã hội. Để khuyến khích người dân chủ động cập nhật thông tin và chuyển đổi sang công nghệ quản lý mới, Bộ Công an phối hợp cùng Bộ Tài chính đã ban hành các chính sách ưu đãi tối đa về lệ phí.

Căn cứ theo quy định tại khoản 2 Điều 38 Luật Căn cước 2023, công dân Việt Nam không phải nộp lệ phí khi được cấp thẻ Căn cước lần đầu (áp dụng cho người đủ 14 tuổi trở lên chưa từng được cấp thẻ tùy thân).

Ngoài ra, các trường hợp sau đây cũng được miễn hoàn toàn lệ phí cấp đổi:

• Cấp đổi thẻ Căn cước khi công dân đủ tuổi theo lộ trình bắt buộc (đủ 14 tuổi, 25 tuổi, 40 tuổi và 60 tuổi).
• Thay đổi thông tin trên thẻ do có sự điều chỉnh địa giới hành chính, sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
• Phát hiện có sai sót về thông tin in trên thẻ Căn cước do lỗi của cơ quan quản lý căn cước.

Ngược lại, nếu việc cấp đổi, cấp lại xuất phát từ nhu cầu cá nhân của công dân (như làm mất thẻ, tự nguyện thay đổi thông tin cá nhân không do lỗi của cơ quan nhà nước, hoặc xác định lại giới tính), người dân sẽ phải nộp lệ phí theo mức thu quy định cụ thể của Bộ Tài chính.

3. Quyền lợi của người chuyển giới đối với thẻ Căn cước

Luật Căn cước 2023 không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật thuần túy về quản lý hành chính mà còn thể hiện tính nhân văn sâu sắc, sự tiến bộ và tôn trọng quyền con người của Nhà nước Việt Nam, đặc biệt là đối với cộng đồng người chuyển giới.

Căn cứ theo quy định tại Điều 37 Bộ luật Dân sự 2015 về quyền chuyển đổi giới tính và khoản 1 Điều 24 Luật Căn cước 2023, người đã thực hiện chuyển đổi giới tính hoàn toàn có quyền yêu cầu cơ quan quản lý thực hiện thủ tục cấp đổi thẻ Căn cước để cập nhật lại thông tin giới tính mới và chụp lại ảnh chân dung phù hợp với diện mạo thực tế.

Việc luật hóa quyền lợi này giúp người chuyển giới dễ dàng hơn trong việc thực hiện các giao dịch dân sự, thủ tục hành chính, tránh những phiền toái, nghi ngờ không đáng có khi diện mạo thực tế khác biệt so với thông tin trên giấy tờ cũ. Đây là một bước tiến lớn, khẳng định cam kết của Việt Nam trong việc bảo vệ quyền bình đẳng và nhân phẩm của mọi công dân trước pháp luật.