Trong bối cảnh Việt Nam đang tăng tốc toàn diện trên hành trình chuyển đổi số quốc gia, việc xây dựng một hành lang pháp lý vững chắc cho các giao dịch trên môi trường mạng là nhiệm vụ cấp thiết. Mới đây, một đề xuất mang tính đột phá trong dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận và giới chuyên môn: cho phép định danh điện tử đối với cả hàng hóa, tài sản và các loại dữ liệu số. Điều này đồng nghĩa với việc trong tương lai gần, không chỉ con người mà cả các thực thể vật chất lẫn phi vật chất đều sẽ sở hữu một "tấm thẻ căn cước" riêng trên không gian số.

Bước ngoặt từ Nghị quyết 125/NQ-CP và Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu

Sự cần thiết của việc luật hóa hoạt động định danh điện tử đã được Chính phủ khẳng định mạnh mẽ. Cụ thể, ngày 11 tháng 5 năm 2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 125/NQ-CP thống nhất trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội bổ sung dự án Luật Định danh và xác thực điện tử vào Chương trình lập pháp năm 2026. Đây là bước đi chiến lược nhằm hoàn thiện thể chế, thay thế và nâng cấp các quy định mang tính chuyển tiếp tại Nghị định 69/2024/NĐ-CP.

Song song đó, Thủ tướng Chính phủ cũng đã phê duyệt Quyết định 826/QĐ-TTg về Chương trình Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được đặt ra là "Nghiên cứu xây dựng nền tảng quốc gia về định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa". Đề xuất tại dự thảo Luật chính là sự cụ thể hóa tầm nhìn dài hạn này.

Những đối tượng nào sẽ được cấp "danh tính điện tử"?

Theo quy định hiện hành tại Nghị định 69/2024/NĐ-CP, đối tượng được định danh điện tử chủ yếu tập trung vào cơ quan, tổ chức và cá nhân (gắn liền với Luật Căn cước 2023). Tuy nhiên, tại Dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử, phạm vi này đã được mở rộng một cách mạnh mẽ và toàn diện.

Cụ thể, tại Điều 7 Dự thảo Luật, đối tượng được định danh điện tử bao gồm:

• Đối tượng vật chất: Sản phẩm, hàng hóa, thiết bị, phương tiện và các loại tài sản, vật chất khác. Điều này cho phép mỗi sản phẩm lưu thông trên thị trường hoặc mỗi tài sản cố định có thể được gán một định danh duy nhất, hỗ trợ đắc lực cho công tác truy xuất nguồn gốc và chống hàng giả.
• Đối tượng phi vật chất (khoản 3 Điều 7):
  • Dữ liệu và tài nguyên số (cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, video...);
  • Tên miền, địa chỉ mạng, ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số;
  • Quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ (quyền tác giả, sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp...);
  • Tài sản số theo quy định pháp luật về công nghiệp công nghệ số;
  • Di sản văn hóa phi vật thể và các đối tượng phi vật chất khác.
  • Hoạt động, sự kiện, giao dịch, hành vi, tương tác giữa các đối tượng; địa điểm và không gian.

Nguyên tắc liên kết danh tính: Chìa khóa chống lừa đảo công nghệ cao

Một trong những điểm cốt lõi của đề xuất này nằm ở Điều 9 Dự thảo Luật. Theo đó, đối với các đối tượng là hàng hóa, tài sản, dữ liệu số hay địa điểm, danh tính điện tử của chúng bắt buộc phải có khả năng liên kết với danh tính điện tử của chủ thể sở hữu hoặc quản lý hợp pháp.

Sự liên kết này giải quyết được "nút thắt" lớn nhất trong các giao dịch dân sự và thương mại trên môi trường số hiện nay: tính xác thực và trách nhiệm pháp lý. Khi một tài sản số hoặc một món hàng hóa được định danh và liên kết chặt chẽ với tài khoản định danh điện tử của chủ sở hữu (đã được xác thực qua hệ thống định danh quốc gia), việc mua bán, chuyển nhượng sẽ diễn ra cực kỳ an toàn, nhanh chóng và tuân thủ nghiêm ngặt Luật Giao dịch điện tử 2023. Hiện tượng lừa đảo bán tài sản ảo, giả mạo quyền sở hữu trí tuệ hay tranh chấp dữ liệu số sẽ bị hạn chế tối đa.

Lợi ích thực tiễn và thách thức triển khai

Việc định danh điện tử cho các đối tượng phi con người mang lại những lợi ích vượt trội:

1. Đối với doanh nghiệp: Tối ưu hóa chuỗi cung ứng, tự động hóa quy trình quản lý kho bãi, bảo vệ thương hiệu nhờ hệ thống truy xuất nguồn gốc tuyệt đối an toàn.
2. Đối với người tiêu dùng: Dễ dàng kiểm tra nguồn gốc, chất lượng, hạn sử dụng và lịch sử giao dịch của sản phẩm chỉ bằng một thao tác quét mã đơn giản.
3. Đối với cơ quan quản lý: Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với tài sản công, tài nguyên số, đồng thời ngăn chặn hiệu quả các hành vi gian lận thương mại, trốn thuế trong nền kinh tế số.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa đề xuất này, Việt Nam cần giải quyết bài toán lớn về hạ tầng công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật đồng bộ và đặc biệt là vấn đề bảo mật thông tin, an toàn dữ liệu cá nhân khi liên kết danh tính tài sản với danh tính chủ thể sở hữu.

Đề xuất định danh điện tử cho hàng hóa, tài sản và dữ liệu số không chỉ là một bước đi tiên phong về mặt công nghệ mà còn là nền tảng pháp lý quan trọng để Việt Nam chủ động tham gia vào cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, kiến tạo một xã hội số minh bạch, an toàn và thịnh vượng.