Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, việc thanh toán không dùng tiền mặt đã trở thành một phần tất yếu trong hoạt động vận hành của doanh nghiệp Việt Nam. Không chỉ dừng lại ở sự tiện lợi, pháp luật hiện hành còn quy định bắt buộc một số giao dịch tài chính quan trọng phải được thực hiện qua ngân hàng. Việc nắm vững các quy định này giúp doanh nghiệp tránh được những rủi ro pháp lý không đáng có và đảm bảo các chi phí được khấu trừ hợp lệ khi quyết toán thuế.

1. Góp vốn và chuyển nhượng phần vốn góp vào doanh nghiệp khác

Đây là một trong những giao dịch tài chính quan trọng nhất của doanh nghiệp. Theo quy định tại Điều 3 Thông tư 09/2015/TT-BTC, các doanh nghiệp không được sử dụng tiền mặt (tiền giấy, tiền kim loại do Ngân hàng Nhà nước phát hành) khi thực hiện các giao dịch góp vốn và mua bán, chuyển nhượng phần vốn góp vào doanh nghiệp khác.

Thay vào đó, doanh nghiệp phải sử dụng các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt như: thanh toán bằng séc, ủy nhiệm chi - chuyển tiền hoặc các hình thức phù hợp khác theo quy định của pháp luật.

2. Giao dịch vay, cho vay và trả nợ vay lẫn nhau

Đối với các doanh nghiệp không phải là tổ chức tín dụng, việc vay mượn và trả nợ lẫn nhau cũng bị siết chặt về phương thức thanh toán. Cụ thể, Điều 4 Thông tư 09/2015/TT-BTC quy định các doanh nghiệp này phải sử dụng các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt khi thực hiện các giao dịch vay, cho vay và trả nợ vay lẫn nhau.

3. Giao dịch chứng khoán trên Sở giao dịch chứng khoán

Để đảm bảo tính minh bạch và an toàn cho thị trường tài chính, pháp luật quy định rất rõ về phương thức thanh toán trong lĩnh vực chứng khoán. Theo khoản 1 Điều 5 Nghị định 222/2013/NĐ-CP, các tổ chức, cá nhân không được sử dụng tiền mặt để thanh toán giao dịch chứng khoán trên Sở giao dịch chứng khoán.

4. Giao dịch chứng khoán đã đăng ký, lưu ký tại Trung tâm Lưu ký chứng khoán

Tương tự, đối với các giao dịch chứng khoán đã đăng ký, lưu ký tại Trung tâm Lưu ký chứng khoán nhưng không qua hệ thống giao dịch của Sở giao dịch chứng khoán, phương thức thanh toán cũng phải tuân thủ quy định nghiêm ngặt. Khoản 2 Điều 5 Nghị định 222/2013/NĐ-CP nêu rõ việc thanh toán tiền giao dịch chứng khoán trong trường hợp này phải được thực hiện qua ngân hàng thanh toán.

5. Mua hàng hóa, dịch vụ có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên

Đây là quy định mà mọi kế toán doanh nghiệp đều phải nằm lòng để đảm bảo chi phí được trừ khi tính thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN). Căn cứ Điều 4 Thông tư 96/2015/TT-BTC, đối với những hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ từng lần có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên (giá đã bao gồm thuế GTGT), doanh nghiệp phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

"Các khoản chi nếu có hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ từng lần có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên (giá đã bao gồm thuế GTGT) khi thanh toán phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt."

6. Giao dịch nộp tiền vào ngân sách Nhà nước

Việc thực hiện nghĩa vụ thuế, phí, lệ phí cũng được khuyến khích và bắt buộc thực hiện qua hệ thống ngân hàng đối với các doanh nghiệp đã có tài khoản. Theo khoản 1 Điều 1 Thông tư 136/2018/TT-BTC, doanh nghiệp thực hiện nộp tiền vào ngân sách Nhà nước bằng hình thức thanh toán không dùng tiền mặt hoặc nộp tiền mặt tại ngân hàng thương mại để chuyển nộp vào tài khoản của Kho bạc Nhà nước.

7. Giao dịch của doanh nghiệp sử dụng vốn Nhà nước

Đối với các đơn vị sử dụng vốn Nhà nước, quy định về thanh toán tiền mặt còn khắt khe hơn. Điều 4 Thông tư 33/2014/TT-NHNN quy định các tổ chức sử dụng vốn nhà nước không được thanh toán bằng tiền mặt trong các giao dịch thanh toán, trừ một số trường hợp đặc thù như thanh toán tiền thu mua nông sản cho người dân chưa có tài khoản, hoặc các khoản thanh toán dưới 20 triệu đồng.

Việc tuân thủ các quy định về thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ giúp doanh nghiệp hoạt động đúng pháp luật mà còn góp phần xây dựng một nền tài chính minh bạch, hiện đại. Doanh nghiệp nên chủ động trang bị các công cụ thanh toán điện tử để tối ưu hóa quy trình và giảm thiểu rủi ro.