Vấn đề bồi thường đối với đất không có giấy tờ luôn là tâm điểm chú ý của người dân mỗi khi có dự án thu hồi đất. Với việc Luật Đất đai 2024 chính thức có hiệu lực, những nút thắt pháp lý này đã được tháo gỡ một cách cụ thể và nhân văn hơn, mở ra cơ hội đảm bảo quyền lợi cho hàng triệu hộ gia đình đang sử dụng đất ổn định nhưng thiếu hụt về mặt hồ sơ pháp lý.

Căn cứ pháp lý về bồi thường đất không giấy tờ

Theo quy định tại khoản 1 và khoản 3 Điều 95 Luật Đất đai 2024, kết hợp với hướng dẫn chi tiết tại khoản 1 Điều 5 Nghị định 88/2024/NĐ-CP, nguyên tắc bồi thường được xác lập dựa trên khả năng được cấp Giấy chứng nhận (Sổ đỏ/Sổ hồng).

Cụ thể, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ về quyền sử dụng đất nhưng đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận theo quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4, 5 và 6 Điều 138 của Luật Đất đai 2024 thì vẫn được Nhà nước bồi thường về đất khi thu hồi.

Điều kiện chi tiết để được công nhận quyền lợi

Để xác định một mảnh đất không giấy tờ có được bồi thường hay không, cơ quan chức năng sẽ đối chiếu dựa trên các mốc thời gian sử dụng đất ổn định và tình trạng tranh chấp tại địa phương. Điều 138 Luật Đất đai 2024 phân chia thành các trường hợp điển hình sau:

1. Sử dụng đất trước ngày 18/12/1980

Đây là nhóm đối tượng được ưu tiên cao nhất. Nếu được UBND cấp xã xác nhận không có tranh chấp, người sử dụng đất sẽ được cấp Giấy chứng nhận và bồi thường theo diện tích thực tế (trong hạn mức) mà không phải nộp tiền sử dụng đất đối với phần diện tích đất ở.

2. Sử dụng đất từ ngày 18/12/1980 đến trước ngày 15/10/1993

Tương tự như trường hợp trên, yếu tố then chốt là sự xác nhận của chính quyền địa phương về việc không có tranh chấp. Quyền lợi về đất ở và đất sản xuất kinh doanh sẽ được công nhận dựa trên hạn mức quy định tại địa phương và hiện trạng sử dụng thực tế.

3. Sử dụng đất từ ngày 15/10/1993 đến trước ngày 01/7/2014

Đối với giai đoạn này, pháp luật vẫn mở đường cho việc bồi thường nhưng đi kèm với các nghĩa vụ tài chính chặt chẽ hơn. Người sử dụng đất cần thực hiện các nghĩa vụ thuế, phí theo quy định để được hoàn tất thủ tục công nhận quyền sử dụng đất trước khi nhận bồi thường.

Trích dẫn Điều 138 Luật Đất đai 2024:
"Việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất đối với trường hợp hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ổn định mà không có một trong các loại giấy tờ về quyền sử dụng đất quy định tại Điều 137 của Luật này... được thực hiện theo quy định..."

Lời khuyên cho người dân khi có đất bị thu hồi

Nếu bạn đang sử dụng đất không có giấy tờ và nằm trong diện thu hồi, hãy chủ động thực hiện các bước sau để bảo vệ quyền lợi:

• Kiểm tra hồ sơ địa chính: Liên hệ UBND cấp xã để tìm hiểu về nguồn gốc đất và các bản đồ địa chính qua các thời kỳ.
• Xin xác nhận sử dụng ổn định: Đề nghị chính quyền địa phương xác nhận việc sử dụng đất liên tục, không tranh chấp và phù hợp quy hoạch.
• Lưu giữ chứng từ tài chính: Các biên lai nộp thuế đất hàng năm là bằng chứng quan trọng chứng minh việc thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước.

Việc nắm vững các quy định tại Luật Đất đai 2024 và Nghị định 88/2024/NĐ-CP sẽ giúp người dân tự tin hơn trong việc đối thoại và yêu cầu quyền lợi chính đáng khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội.