Trong bối cảnh cải cách hành chính và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, việc xử lý kỷ luật đi đôi với cơ hội sửa sai là một vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm. Đặc biệt, với sự ra đời của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019, các quy định về thời hạn không được bổ nhiệm sau khi bị kỷ luật đã có những điều chỉnh mang tính phân hóa sâu sắc hơn.

Các hành vi khiến công chức đối mặt với án kỷ luật

Theo quy định hiện hành tại Điều 79 Luật cán bộ, công chức 2008, công chức vi phạm quy định của pháp luật và các quy định khác có liên quan sẽ phải chịu một trong các hình thức kỷ luật từ khiển trách đến buộc thôi việc. Cụ thể, các nhóm hành vi vi phạm thường gặp được quy định chi tiết tại Điều 3 Nghị định 34/2011/NĐ-CP bao gồm:

• Vi phạm pháp luật hình sự: Bị Tòa án kết án bằng bản án đã có hiệu lực pháp luật.
• Vi phạm đạo đức công vụ: Các hành vi như trốn tránh trách nhiệm, gây bè phái mất đoàn kết nội bộ, tự ý bỏ việc hoặc lạm dụng quyền hạn trong thi hành công vụ.
• Vi phạm các quy định đặc thù: Bao gồm vi phạm về phòng, chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, bình đẳng giới hoặc phòng chống tệ nạn xã hội nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

"Công chức vi phạm quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm phải chịu một trong các hình thức kỷ luật sau đây: Khiển trách; Cảnh cáo; Hạ bậc lương; Giáng chức; Cách chức; Buộc thôi việc."

Quy định về việc bổ nhiệm lại: Hiện tại và Tương lai từ 01/07/2020

Một trong những điểm gây tranh cãi và cần làm rõ nhất chính là thời hạn hạn chế bổ nhiệm đối với công chức bị kỷ luật. Hiện nay, Điều 82 Luật cán bộ, công chức 2008 quy định một mốc thời gian chung là 12 tháng.

Cơ chế hiện hành (Áp dụng đến hết 30/06/2020)

Công chức bị kỷ luật từ hình thức khiển trách đến cách chức thì không được nâng ngạch, quy hoạch, đào tạo, bổ nhiệm trong thời hạn 12 tháng, kể từ ngày quyết định kỷ luật có hiệu lực. Điều này đồng nghĩa với việc mọi hình thức kỷ luật (trừ buộc thôi việc) đều chịu chung một khung thời gian hạn chế như nhau, chưa thể hiện rõ sự phân hóa giữa vi phạm nhẹ và vi phạm nặng trong việc bổ nhiệm.

Thay đổi mang tính bước ngoặt từ ngày 01/07/2020

Từ ngày 01/07/2020, khi Luật sửa đổi 2019 chính thức có hiệu lực, thời hạn hạn chế bổ nhiệm sẽ được phân loại chi tiết theo mức độ kỷ luật:

• Đối với hình thức Khiển trách, Cảnh cáo, Hạ bậc lương: Công chức không được bổ nhiệm vào chức vụ cao hơn trong thời hạn 12 tháng. Tuy nhiên, điểm mới đáng chú ý là luật không cấm việc bổ nhiệm lại vào chức vụ cũ hoặc bổ nhiệm vào chức vụ thấp hơn nếu đáp ứng đủ điều kiện.
• Đối với hình thức Giáng chức, Cách chức: Thời hạn không được bổ nhiệm được kéo dài lên đến 24 tháng kể từ ngày quyết định kỷ luật có hiệu lực.

Sau khi hết thời hạn nêu trên, nếu công chức không tái phạm hoặc không có vi phạm mới đến mức phải xử lý kỷ luật thì sẽ được xem xét tiếp tục các quy trình về quy hoạch, đào tạo và bổ nhiệm theo quy định thông thường. Sự thay đổi này không chỉ tạo điều kiện cho những công chức có sai lầm nhưng đã nỗ lực khắc phục được quay lại cống hiến, mà còn đảm bảo tính nghiêm minh, răn đe đối với các sai phạm nghiêm trọng dẫn đến việc bị giáng chức hoặc cách chức.

Như vậy, có thể khẳng định rằng từ 01/07/2020, cơ hội để công chức bị kỷ luật được bổ nhiệm lại là hoàn toàn có thể, thậm chí linh hoạt hơn so với quy định cũ đối với các nhóm vi phạm ít nghiêm trọng. Đây là một bước tiến trong việc cá thể hóa trách nhiệm và nhân văn hóa các quy định pháp luật về cán bộ, công chức tại Việt Nam.