Sáng ngày 09/05/2012, tại Hà Nội, Văn phòng Chủ tịch nước đã tổ chức buổi họp báo trọng thể nhằm công bố Lệnh của Chủ tịch nước về việc công bố 02 Pháp lệnh vừa được Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XIII thông qua. Đây là những văn bản pháp lý có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan tư pháp trong bối cảnh cải cách tư pháp đang được đẩy mạnh.

Minh bạch hóa chi phí trong hoạt động tố tụng

Văn bản đầu tiên được công bố là Pháp lệnh chi phí giám định, định giá; chi phí cho người làm chứng, phiên dịch trong tố tụng (số 02/2012/UBTVQH13). Pháp lệnh này ra đời nhằm giải quyết những vướng mắc tồn tại bấy lâu nay trong quá trình giải quyết các vụ án, đặc biệt là các vụ việc dân sự và hành chính.

Trước đây, việc xác định ai là người phải nộp tiền, mức chi trả cho người làm chứng hay chi phí định giá tài sản thường thiếu sự thống nhất, gây khó khăn cho cả người dân và cơ quan tiến hành tố tụng. Với cấu trúc gồm 07 Chương, Pháp lệnh đã quy định cụ thể:

• Trách nhiệm nộp tiền và thanh toán: Xác định rõ nghĩa vụ của đương sự hoặc cơ quan nhà nước trong việc tạm ứng và thanh toán các chi phí phát sinh.
• Quyền lợi của người làm chứng và phiên dịch: Lần đầu tiên, các mức chi về tiền lương, thù lao, chi phí đi lại và lưu trú được quy định rõ ràng, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho những người hỗ trợ hoạt động tư pháp.
• Miễn nộp chi phí: Pháp lệnh cũng dành một phần quan trọng để quy định về các trường hợp được miễn, giảm chi phí nhằm hỗ trợ các đối tượng chính sách, người nghèo.

Việc ban hành Pháp lệnh này được kỳ vọng sẽ tạo ra một hành lang pháp lý minh bạch, giúp các vụ án được giải quyết khách quan, chính xác và đúng tiến độ, tránh tình trạng án tồn đọng do vướng mắc về kinh phí giám định, định giá.

Xây dựng Bộ pháp điển - "Cuốn từ điển" pháp luật chính thống

Văn bản thứ hai mang tính đột phá trong công tác quản lý nhà nước là Pháp lệnh pháp điển hệ thống quy phạm pháp luật 2012 (số 03/2012/UBTVQH13). Đây là cơ sở pháp lý cao nhất để Việt Nam bắt tay vào xây dựng một Bộ pháp điển chính thức.

Mục tiêu cốt lõi của Pháp lệnh là rà soát, tập hợp và sắp xếp toàn bộ các quy phạm pháp luật hiện hành đang nằm rải rác ở nhiều văn bản khác nhau vào một cấu trúc logic, thống nhất. Bộ pháp điển sẽ được chia thành 45 chủ đề lớn như: An ninh quốc gia, Bảo hiểm, Cán bộ công chức, Chính sách xã hội... giúp người dân và doanh nghiệp có thể tra cứu mọi quy định về một vấn đề cụ thể chỉ tại một nơi duy nhất.

"Bộ pháp điển được xây dựng theo quy định tại Pháp lệnh này là Bộ pháp điển chính thức của Nhà nước, được sử dụng để tra cứu trong áp dụng và thực hiện pháp luật."

Theo lộ trình đã được công bố, Pháp lệnh 02/2012/UBTVQH13 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2013. Trong khi đó, Pháp lệnh 03/2012/UBTVQH13 sẽ bắt đầu đi vào cuộc sống từ ngày 01/07/2013. Việc triển khai hai Pháp lệnh này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao và các bộ, ngành liên quan để đảm bảo các quy định sớm phát huy hiệu quả trong thực tiễn.