Hôm nay, ngày 30/06/2020, là thời điểm cuối cùng trước khi những thay đổi mang tính lịch sử của ngành giáo dục chính thức được áp dụng. Kể từ ngày mai, 01/07/2020, khái niệm "biên chế suốt đời" vốn đã ăn sâu vào tâm thức của bao thế hệ giáo viên sẽ không còn được áp dụng một cách đại trà cho những người mới vào ngành.

Giáo viên Việt Nam trước thềm những thay đổi lớn về chế độ biên chế (ảnh minh họa)

Bước ngoặt từ Luật Viên chức sửa đổi 2019

Theo quy định tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức 2019, chế độ hợp đồng không xác định thời hạn (thường được gọi là "biên chế suốt đời") sẽ có sự thay đổi căn bản. Đây là nỗ lực của Nhà nước nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức, tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy sự năng động trong các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là trong ngành giáo dục.

Cụ thể, thay vì được ký hợp đồng không xác định thời hạn ngay sau khi hoàn thành chế độ tập sự như trước đây, giáo viên mới trúng tuyển sẽ phải làm quen với hình thức hợp đồng làm việc xác định thời hạn.

03 trường hợp vẫn được giữ "biên chế suốt đời"

Mặc dù quy định mới siết chặt việc cấp "biên chế suốt đời", nhưng pháp luật vẫn dành ra những khoảng mở nhất định. Theo khoản 2 Điều 2 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức 2019, có 03 nhóm đối tượng vẫn được áp dụng loại hợp đồng không xác định thời hạn:

• Viên chức được tuyển dụng trước ngày 01/7/2020: Đây là nhóm đối tượng được áp dụng điều khoản chuyển tiếp. Những giáo viên đã vào biên chế hoặc đã ký hợp đồng không xác định thời hạn trước mốc thời gian này vẫn được giữ nguyên quyền lợi.
• Cán bộ, công chức chuyển thành viên chức: Quy định này nhằm đảm bảo tính liên thông và quyền lợi cho những người đang công tác trong bộ máy nhà nước khi chuyển sang đơn vị sự nghiệp công lập.
• Viên chức được tuyển dụng làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn: Đây là chính sách ưu đãi nhằm thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao về công tác tại các vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Việc ký kết hợp đồng làm việc mới sẽ có nhiều ràng buộc chặt chẽ hơn (ảnh minh họa)

Hợp đồng làm việc xác định thời hạn: Từ 12 đến 60 tháng

Đối với những giáo viên trúng tuyển từ ngày 01/7/2020 trở đi (trừ trường hợp làm việc tại vùng đặc biệt khó khăn), hình thức bắt buộc sẽ là hợp đồng làm việc xác định thời hạn. Thời gian của loại hợp đồng này đã được kéo dài hơn so với Luật Viên chức 2010, cụ thể là từ đủ 12 tháng đến 60 tháng.

Sự thay đổi này đồng nghĩa với việc sau mỗi chu kỳ hợp đồng, giáo viên sẽ phải trải qua quá trình đánh giá lại năng lực và phẩm chất. Điều này đặt ra yêu cầu giáo viên phải không ngừng tự bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn để đáp ứng yêu cầu công việc nếu muốn tiếp tục gắn bó với nghề.

Cơ chế ký tiếp hoặc chấm dứt hợp đồng

Một điểm quan trọng mà các giáo viên cần lưu ý là quy trình xử lý khi hợp đồng sắp hết hạn. Trước khi hết hạn hợp đồng làm việc 60 ngày, người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập (Hiệu trưởng) có trách nhiệm quyết định việc ký kết tiếp hoặc chấm dứt hợp đồng làm việc với viên chức.

"Trường hợp đơn vị sự nghiệp công lập còn nhu cầu, viên chức đáp ứng đầy đủ các yêu cầu theo quy định của pháp luật thì người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập phải ký kết tiếp hợp đồng làm việc với viên chức."

Nếu không ký tiếp, đơn vị phải có văn bản nêu rõ lý do. Quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của giáo viên, tránh tình trạng trù dập hoặc chấm dứt hợp đồng tùy tiện. Tuy nhiên, nó cũng là lời nhắc nhở rằng "chiếc ghế" trong ngành giáo dục không còn là bất biến nếu cá nhân không hoàn thành nhiệm vụ.

Lời khuyên cho đội ngũ giáo viên

Đứng trước ngưỡng cửa của sự thay đổi, các giáo viên sắp trúng tuyển không nên quá lo lắng. Việc bỏ "biên chế suốt đời" không có nghĩa là mất việc làm, mà là chuyển sang một cơ chế quản lý hiện đại hơn. Để tự tin trong bối cảnh mới, giáo viên cần:

1. Nắm vững các quy định của Luật Viên chức sửa đổi 2019.
2. Tập trung nâng cao kỹ năng sư phạm và ứng dụng công nghệ trong giảng dạy.
3. Xây dựng hồ sơ năng lực cá nhân ấn tượng thông qua các kỳ thi giáo viên giỏi và các sáng kiến kinh nghiệm.

Sự thay đổi này chắc chắn sẽ mang lại luồng sinh khí mới cho ngành giáo dục, nơi mà sự cống hiến và tài năng sẽ luôn được ghi nhận và bảo đảm bằng những bản hợp đồng xứng đáng.