Hệ thống tư pháp Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử với những thay đổi căn bản về cơ cấu tổ chức. Theo lộ trình cải cách, từ ngày 01/7/2025, mô hình Tòa án 4 cấp hiện nay sẽ được tinh gọn, hướng tới sự chuyên nghiệp và hiện đại hóa theo tinh thần của các văn bản pháp luật mới nhất.

Diện mạo mới của hệ thống Tòa án từ ngày 01/7/2025

Căn cứ quy định tại Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024 và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân sửa đổi 2025, cơ cấu tổ chức của Tòa án nhân dân (TAND) sẽ có sự điều chỉnh mạnh mẽ. Điểm đáng chú ý nhất là việc chuyển đổi từ mô hình Tòa án theo đơn vị hành chính sang mô hình Tòa án theo thẩm quyền xét xử.

Dưới đây là bảng so sánh các tiêu chí cốt lõi giữa quy định cũ và quy định mới áp dụng từ giữa năm 2025:

Việc xóa bỏ 03 Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM đánh dấu sự thay đổi lớn trong quy trình tố tụng, nhằm rút ngắn thời gian giải quyết vụ án và tập trung nguồn lực cho các cấp xét xử chủ chốt.

Thay đổi nhiệm vụ và quyền hạn của Tòa án cấp tỉnh

Không chỉ thay đổi về tên gọi hay số lượng, chức năng của TAND cấp tỉnh cũng được định nghĩa lại một cách rõ nét hơn. Theo Điều 55 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024, Tòa án cấp tỉnh sẽ tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm sau:

• Xét xử sơ thẩm: Chỉ thực hiện sơ thẩm các vụ án hình sự theo quy định, không còn dàn trải như trước.
• Thẩm quyền Giám đốc thẩm: TAND cấp tỉnh có quyền Giám đốc thẩm, tái thẩm bản án của TAND khu vực đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng nghị.
• Kiến nghị cấp cao: Có quyền kiến nghị Chánh án TAND tối cao xem xét kháng nghị đối với các bản án của chính cấp tỉnh hoặc Tòa Phúc thẩm TAND tối cao.

"Tòa án nhân dân cấp tỉnh có nhiệm vụ xét xử sơ thẩm vụ án theo quy định của luật; xét xử phúc thẩm vụ án mà bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của luật."

Bộ máy giúp việc tinh gọn và hiệu quả

Một điểm mới đáng chú ý khác nằm ở cơ cấu bên trong của Tòa án. Từ ngày 01/7/2025, mô hình TAND cấp tỉnh sẽ không còn duy trì các Văn phòng hay Phòng ban truyền thống. Thay vào đó, một Bộ máy giúp việc thống nhất sẽ được thành lập theo quyết định của Chánh án TAND tối cao. Điều này giúp giảm bớt các tầng nấc trung gian, tập trung tối đa cho công tác chuyên môn xét xử.

Sự thay đổi này không chỉ là việc sắp xếp lại quân số mà còn là bước đi chiến lược để xây dựng một nền tư pháp công bằng, nghiêm minh, bảo vệ quyền con người và quyền công dân trong tình hình mới.