Ngày 25/06/2025, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 (số 86/2025/QH15), đánh dấu một bước tiến lớn trong tư duy lập pháp hình sự tại Việt Nam. Với tinh thần nhân đạo và thượng tôn pháp luật, đạo luật mới này không chỉ điều chỉnh khung hình phạt mà còn mở ra cơ hội sống cho nhiều đối tượng thông qua việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt cao nhất.

Không gian xét xử tại Tòa án nhân dân mang đậm tính uy nghiêm và công lý (ảnh minh họa)

Mở rộng đối tượng không thi hành án tử hình: Thêm trường hợp bệnh hiểm nghèo

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất tại khoản 1 Điều 1 của Luật này là việc sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 40 của Bộ luật Hình sự 2015. Theo đó, danh sách các trường hợp không thi hành án tử hình đã được mở rộng.

“3. Không thi hành án tử hình đối với người bị kết án nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây:
a) Phụ nữ có thai hoặc phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi;
b) Người đủ 75 tuổi trở lên;
c) Người mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối.”

Việc bổ sung đối tượng "người mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối" thể hiện tính nhân văn sâu sắc của Đảng và Nhà nước. Trong bối cảnh y học hiện đại, việc duy trì án tử hình đối với những người đang ở ranh giới mong manh của sự sống do bệnh tật không còn phù hợp với mục đích răn đe mà thay vào đó là sự thấu cảm đối với nỗi đau thể xác của phạm nhân.

Chính thức bãi bỏ hình phạt tử hình đối với 08 tội danh

Luật mới đã quyết định loại bỏ hình phạt tử hình ra khỏi khung hình phạt của 08 tội danh cụ thể. Đây là những tội danh mà hình phạt tù chung thân được đánh giá là đủ sức răn đe và cách ly vĩnh viễn người phạm tội ra khỏi đời sống xã hội. Danh sách bao gồm:

• Tội tham ô tài sản (quy định tại Điều 353);
• Tội nhận hối lộ (quy định tại Điều 354);
• Tội vận chuyển trái phép chất ma túy (quy định tại Điều 250);
• Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, phòng bệnh (quy định tại Điều 194);
• Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (quy định tại Điều 109);
• Tội gián điệp (quy định tại Điều 110);
• Tội phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của nước CHXHCN Việt Nam (quy định tại Điều 114);
• Tội phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (quy định tại Điều 421).

Sự kết hợp giữa pháp luật và tinh thần nhân đạo mở ra mầm sống mới cho những người lầm lỗi (ảnh minh họa)

Quy định chuyển tiếp: Cơ hội sống cho những bản án đã tuyên

Theo quy định tại Điều 3 của Luật này, những bản án tử hình đã tuyên trước ngày 01/07/2025 đối với 08 tội danh nêu trên mà chưa thi hành án thì sẽ không thi hành. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao sẽ ra quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.

Đặc biệt, đối với tội phạm về ma túy tại Điều 248 hoặc Điều 251, việc chuyển án tử hình sang chung thân cũng được áp dụng nếu khối lượng ma túy thấp hơn mức quy định mới hoặc người phạm tội không phải là người chủ mưu, cầm đầu.

Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Đây là một cột mốc quan trọng trong tiến trình cải cách tư pháp, hướng tới một hệ thống pháp luật văn minh, hiện đại và giàu tính nhân văn.