Thị trường khoa học và công nghệ Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc cải cách lớn khi Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi 2025 chính thức có hiệu lực từ tháng 4/2026. Đây không chỉ là sự điều chỉnh về mặt kỹ thuật pháp lý mà còn là chiến lược nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đặc biệt là trong bối cảnh chuyển đổi xanh và kinh tế số đang diễn ra mạnh mẽ.

Việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ 2017 tập trung vào việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục hành chính, mở rộng quyền tự quyết cho doanh nghiệp và tăng cường vai trò quản lý của địa phương. Dưới đây là 4 thay đổi cốt lõi mà các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động công nghệ cần đặc biệt lưu ý.

1. Phân cấp thẩm quyền cấp phép: Trao quyền chủ động cho địa phương

Một trong những thay đổi mang tính đột phá nhất nằm ở khoản 11 Điều 1 Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi 2025. Theo đó, thẩm quyền cấp phép đối với các loại công nghệ thuộc Danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao đã được chuyển giao mạnh mẽ về cho địa phương.

Thay vì phải thực hiện các thủ tục tại cơ quan trung ương như trước đây, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ là cơ quan trực tiếp tiếp nhận hồ sơ, xem xét và cấp phép. Việc phân cấp này giúp rút ngắn đáng kể thời gian chờ đợi, tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án đầu tư tại địa phương sớm đi vào vận hành. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực thẩm định của các Sở Khoa học và Công nghệ trong việc đánh giá tác động và tính an toàn của công nghệ.

2. Chiến lược ưu tiên công nghệ xanh và dự án trọng điểm quốc gia

Pháp luật hiện nay không chỉ dừng lại ở việc quản lý mà còn đóng vai trò kiến tạo và dẫn dắt. Tại khoản 2 Điều 1 Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi 2025, Nhà nước đã làm rõ các cơ chế ưu tiên đặc biệt:

• Công nghệ chiến lược và công nghệ xanh: Tập trung nguồn lực cho các công nghệ phục vụ mục tiêu Net Zero, năng lượng tái tạo và các dự án quan trọng quốc gia.
• Thúc đẩy vùng khó khăn: Chú trọng chuyển giao công nghệ tại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển.
• Lan tỏa công nghệ từ khối FDI: Khuyến khích các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chuyển giao công nghệ nguồn, công nghệ lõi cho doanh nghiệp trong nước thông qua các thỏa thuận tự nguyện và hợp tác bền vững.

3. Củng cố quyền lợi cho bên nhận chuyển giao công nghệ

Nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp và khuyến khích tinh thần đổi mới, khoản 5 Điều 1 Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi 2025 đã bổ sung các quy định quan trọng về quyền sở hữu và sử dụng:

• Quyền cải tiến công nghệ: Bên nhận chuyển giao được phép cải tiến, phát triển và khai thác công nghệ đã nhận theo quy định, giúp họ không bị lệ thuộc hoàn toàn vào công nghệ gốc.
• Hình thức chấp thuận: Việc chấp thuận của chủ sở hữu công nghệ phải được thể hiện rõ ràng bằng văn bản, tránh các tranh chấp pháp lý không đáng có về sau.
• Phân định rõ ràng: Luật phân định rõ giữa quyền đối với bản thân công nghệ và quyền đối với các sản phẩm, thiết bị có tích hợp công nghệ đó, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho việc thương mại hóa sản phẩm.

4. Góp vốn bằng công nghệ: Quy định chặt chẽ nhưng mở rộng phạm vi

Việc sử dụng tài sản trí tuệ và công nghệ để góp vốn là xu hướng tất yếu của kinh tế tri thức. khoản 6 Điều 1 Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi 2025 đã cụ thể hóa vấn đề này:

"Chỉ những tổ chức, cá nhân có quyền sở hữu hợp pháp đối với công nghệ mới được phép sử dụng công nghệ đó để góp vốn vào doanh nghiệp hoặc trực tiếp vào các dự án đầu tư."

Quy định này mở rộng phạm vi góp vốn, không chỉ giới hạn trong việc thành lập doanh nghiệp mà còn cho phép tham gia trực tiếp vào các dự án đầu tư cụ thể. Đối với các dự án có sử dụng vốn nhà nước, quy trình định giá và xác nhận quyền sở hữu sẽ được thực hiện nghiêm ngặt theo quy định của pháp luật về giá và quản lý tài sản công để đảm bảo không thất thoát nguồn lực quốc gia.

Với những thay đổi mang tính hệ thống này, các doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại các hợp đồng chuyển giao công nghệ hiện có và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để tận dụng tối đa các chính sách ưu đãi mới từ tháng 4/2026.