Ngày 19/01/2009, Chính phủ đã ban hành Nghị định 05/2009/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh Thuế tài nguyên 1998 và Pháp lệnh sửa đổi Điều 6 Pháp lệnh thuế tài nguyên 2008. Đây là một bước đi quan trọng nhằm tăng cường quản lý nhà nước đối với nguồn tài nguyên quốc gia, đồng thời điều chỉnh nguồn thu ngân sách phù hợp với tình hình kinh tế mới.

Tăng mạnh thuế suất đối với khoáng sản và dầu thô

Theo quy định mới tại Nghị định 05/2009/NĐ-CP, biểu thuế suất thuế tài nguyên có sự thay đổi đáng kể, đặc biệt là ở nhóm khoáng sản kim loại và không kim loại. Cụ thể:

• Khoáng sản kim loại: Các loại kim loại đen, chì, kẽm, nhôm... ghi nhận mức tăng từ 5% lên 7%. Đặc biệt, vàng sa khoáng và vàng cốm tăng từ 6% lên 9%.
• Khoáng sản quý hiếm: Thuế suất đối với kim cương, ruby, saphia tăng gấp đôi, từ 8% lên 16%. Các loại thạch anh tinh thể, adit cũng tăng mạnh từ 5% lên 12%.
• Nhóm than: Thuế suất đối với than an-tra-xít hầm lò tăng từ 2% lên 4%, trong khi than lộ thiên và các loại than nâu, than mỡ tăng từ 3% lên 6%.

Riêng đối với dầu thô, thuế suất được điều chỉnh tăng thêm 2% so với mức cũ. Cơ chế tính thuế đối với dầu thô, khí thiên nhiên và khí than được xác định dựa trên phương pháp lũy tiến từng phần, căn cứ vào sản lượng khai thác bình quân mỗi ngày của hợp đồng dầu khí.

Căn cứ tính thuế và phương thức nộp thuế đặc thù

Căn cứ tính thuế tài nguyên vẫn dựa trên ba yếu tố chủ chốt: sản lượng tài nguyên thương phẩm thực tế khai thác, giá tính thuế và thuế suất. Tuy nhiên, đối với lĩnh vực dầu khí, quy trình này có sự khác biệt rõ rệt để phù hợp với đặc thù ngành khai thác năng lượng.

Về phương thức nộp thuế, các tổ chức và cá nhân thông thường sẽ nộp bằng tiền mặt theo quy định của pháp luật về quản lý thuế. Tuy nhiên, đối với dầu và khí, người nộp thuế có thể thực hiện nghĩa vụ bằng dầu thô, khí thiên nhiên hoặc bằng tiền, hoặc kết hợp cả hai hình thức. Cơ quan thuế có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho người nộp thuế trước ít nhất 6 tháng về hình thức nộp thuế được áp dụng.

Chính sách miễn, giảm thuế tài nguyên nhằm khuyến khích đầu tư

Bên cạnh việc tăng thuế suất để bảo vệ tài nguyên, Chính phủ cũng đưa ra các quy định nhân văn về miễn, giảm thuế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân trong các trường hợp khó khăn hoặc khuyến khích các hoạt động đặc thù:

• Thiên tai, địch họa: Các tổ chức, cá nhân gặp tai nạn bất ngờ gây tổn thất tài nguyên đã kê khai nộp thuế sẽ được xét miễn thuế cho số lượng tài nguyên bị tổn thất.
• Khai thác thủy sản xa bờ: Nhằm khuyến khích ngư dân vươn khơi, các phương tiện công suất lớn hoạt động tại vùng biển xa bờ được miễn thuế tài nguyên trong 5 năm đầu và giảm 50% trong 5 năm tiếp theo.
• Phục vụ đời sống dân sinh: Miễn thuế đối với các sản phẩm rừng tự nhiên do cá nhân khai thác phục vụ sinh hoạt hàng ngày (củi, tre, nứa, lá tranh...) và nước thiên nhiên dùng cho sản xuất thủy điện nhỏ không hòa lưới điện quốc gia.

Việc áp dụng biểu thuế suất mới từ ngày 19/01/2009 theo Nghị định 05/2009/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo ra sự minh bạch và công bằng trong việc khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên, đồng thời thúc đẩy các doanh nghiệp cải tiến công nghệ để giảm thiểu thất thoát tài nguyên.