Trong thực tế đời sống, không ít trường hợp cá nhân bị các đối tượng xấu dùng vũ lực hoặc thủ đoạn tinh vi để ép buộc sử dụng chất cấm. Câu hỏi đặt ra là: Trong tình huống trớ trêu đó, người bị ép buộc có bị coi là tội phạm và phải chịu trách nhiệm hình sự hay không? Hãy cùng phân tích dưới góc độ pháp lý hiện hành.

Sử dụng ma túy do bị ép buộc: Tội phạm hay nạn nhân?

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy được hiểu là việc tự mình hoặc nhờ người khác đưa trái phép chất ma túy vào cơ thể dưới bất kỳ hình thức nào nhằm thỏa mãn nhu cầu cá nhân. Đây là một hành vi nguy hiểm cho sức khỏe và trật tự xã hội.

Tuy nhiên, một điểm sáng quan trọng trong chính sách hình sự hiện nay là sự thay đổi tư duy quản lý. Trước đây, theo Bộ luật Hình sự 1999, người sử dụng ma túy có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nhưng kể từ khi Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) có hiệu lực, quy định về "Tội sử dụng trái phép chất ma túy" đã chính thức bị bãi bỏ.

Pháp luật hiện hành không coi người sử dụng ma túy là tội phạm, mà xem họ là đối tượng cần được cai nghiện, giáo dục và giúp đỡ để tái hòa nhập cộng đồng.

Do đó, dù bạn sử dụng ma túy do tự nguyện hay bị ép buộc, bạn không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi sử dụng. Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý: Nếu tại thời điểm bị phát hiện, bạn đang cầm giữ một lượng ma túy vượt quá mức quy định, bạn vẫn có thể bị xử lý về tội tàng trữ trái phép chất ma túy.

Mức xử phạt hành chính đối với hành vi sử dụng ma túy

Mặc dù không bị bỏ tù, nhưng hành vi sử dụng ma túy vẫn là hành vi vi phạm pháp luật và bị nghiêm cấm. Người vi phạm sẽ phải đối mặt với các hình thức xử phạt hành chính để răn đe.

Căn cứ theo quy định tại Điều 23 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, mức phạt tiền đối với hành vi sử dụng trái phép chất ma túy dao động từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng. Ngoài ra, người vi phạm còn bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm.

Kẻ ép buộc người khác sử dụng ma túy bị trừng phạt ra sao?

Trái ngược với người bị ép buộc (được xem là nạn nhân), kẻ thực hiện hành vi cưỡng bức người khác sử dụng ma túy sẽ bị pháp luật trừng trị cực kỳ nghiêm khắc. Hành vi dùng vũ lực, đe dọa hoặc thủ đoạn uy hiếp tinh thần để buộc người khác sử dụng chất cấm cấu thành tội phạm hình sự.

Theo Điều 257 Bộ luật Hình sự 2015, khung hình phạt cho tội cưỡng bức người khác sử dụng trái phép chất ma túy rất nặng nề:

• Hình phạt tù từ 02 - 07 năm: Áp dụng cho các trường hợp cưỡng bức thông thường.
• Hình phạt tù từ 07 - 15 năm: Nếu phạm tội có tổ chức, phạm tội nhiều lần, đối với người từ 13 đến dưới 18 tuổi, hoặc gây tổn hại sức khỏe từ 31% - 60%.
• Hình phạt tù từ 15 - 20 năm: Nếu gây tổn hại sức khỏe trên 61%, gây chết người hoặc đối với trẻ em dưới 13 tuổi.
• Tù chung thân: Áp dụng nếu làm chết từ 02 người trở lên.

Bên cạnh án tù, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng.

Lời khuyên pháp lý

Nếu chẳng may rơi vào tình huống bị ép buộc, bạn cần bình tĩnh tìm cách thoát thân và ngay lập tức trình báo với cơ quan Công an gần nhất. Việc trình báo không chỉ giúp bạn được bảo vệ, minh oan về hành vi sử dụng mà còn là căn cứ quan trọng để cơ quan chức năng truy cứu trách nhiệm kẻ thủ ác.