Nghĩa vụ tham gia Dân quân tự vệ (DQTV) là một trong những trách nhiệm quan trọng của công dân trong việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân. Với việc Quốc hội thông qua Luật Dân quân tự vệ 2019 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2020), các quy định về đối tượng được miễn và tạm hoãn đã có những điều chỉnh đáng chú ý nhằm phù hợp với tình hình thực tiễn và đảm bảo tính nhân văn.

Các trường hợp được miễn thực hiện nghĩa vụ Dân quân tự vệ

Theo quy định tại khoản 2 Điều 11 Điều 11 của Luật mới, công dân được miễn thực hiện nghĩa vụ trong các trường hợp sau:

• Vợ hoặc chồng, con của liệt sĩ;
• Vợ hoặc chồng, con của thương binh, bệnh binh, người bị nhiễm chất độc da cam suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên;
• Quân nhân dự bị đã được sắp xếp vào đơn vị dự bị động viên;
• Người trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc Bà mẹ Việt Nam anh hùng; người trực tiếp nuôi dưỡng người suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên;
• Người làm công tác cơ yếu.

So với quy định cũ, việc bổ sung đối tượng làm công tác cơ yếu và người trực tiếp chăm sóc Bà mẹ Việt Nam anh hùng thể hiện sự ghi nhận sâu sắc đối với những đóng góp đặc thü cho quốc gia.

Đối tượng được tạm hoãn nghĩa vụ Dân quân tự vệ trong thời bình

Tại khoản 1 Điều 11, danh sách các đối tượng được tạm hoãn đã được mở rộng và chi tiết hóa, bao gồm:

• Phụ nữ mang thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi; đặc biệt là nam giới một mình nuôi con dưới 36 tháng tuổi cũng được áp dụng chính sách này.
• Công dân không đủ sức khỏe thực hiện nhiệm vụ theo xác nhận của cơ quan y tế có thẩm quyền.
• Có chồng hoặc vợ là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công chức, viên chức, công nhân quốc phòng đang phục vụ trong Quân đội hoặc Công an nhân dân.
• Lao động duy nhất trong hộ nghèo, hộ cận nghèo; người phải trực tiếp nuôi dưỡng thân nhân không còn khả năng lao động.
• Người đang học tại các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân hoặc đang lao động, làm việc ở nước ngoài.

Quyền tình nguyện tham gia của các đối tượng ưu tiên

Một điểm đáng lưu ý tại khoản 3 Điều 11 là dù thuộc diện được miễn hoặc tạm hoãn (trừ một số trường hợp đặc thù), nếu công dân tình nguyện thì vẫn được cơ quan chức năng xem xét tuyển chọn vào lực lượng Dân quân tự vệ. Điều này tạo điều kiện cho những người có tâm huyết được đóng góp sức mình cho an ninh trật tự tại địa phương.

"Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, người đứng đầu cơ quan, tổ chức có thẩm quyền quyết định việc tạm hoãn hoặc miễn thực hiện nghĩa vụ tham gia Dân quân tự vệ dựa trên hồ sơ và xác nhận thực tế của công dân."

Việc nắm rõ các quy định này không chỉ giúp công dân thực hiện đúng quyền lợi của mình mà còn giúp các địa phương, đơn vị thực hiện công tác tuyển chọn Dân quân tự vệ đúng đối tượng, công bằng và minh bạch.