Chế độ tài chính dành cho các chương trình, dự án tài chính vi mô chính thức bước sang giai đoạn mới với việc Bộ Tài chính ban hành Thông tư 153/2026/TT-BTC ngày 12/10/2026. Một trong những điểm thay đổi cốt lõi được đặc biệt quan tâm là cơ chế huy động vốn từ ngày 01/12/2026 đã loại bỏ hoàn toàn hình thức nhận tiền gửi tiết kiệm tự nguyện, chỉ duy trì 4 kênh huy động vốn then chốt.

Bước chuyển mình quan trọng của các dự án tài chính vi mô

Trong nhiều năm qua, các chương trình, dự án tài chính vi mô do các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức phi chính phủ triển khai đã đóng vai trò là chiếc phao cứu sinh, hỗ trợ đắc lực cho hộ nghèo, người có thu nhập thấp và đồng bào yếu thế ở nông thôn, vùng sâu vùng xa tiếp cận nguồn vốn phát triển kinh tế gia đình. Hoạt động này trước đây được điều chỉnh về mặt tài chính bởi Thông tư 37/2019/TT-BTC.

Tuy nhiên, nhằm đồng bộ hóa khuôn khổ pháp lý với định hướng quản lý rủi ro tín dụng và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính theo Nghị định 175/2026/NĐ-CP, ngày 12/10/2026, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 153/2026/TT-BTC hướng dẫn chế độ tài chính đối với chương trình, dự án tài chính vi mô của tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức phi chính phủ. Văn bản mới mang đến những điều chỉnh mang tính bước ngoặt trong cơ cấu vốn và phương thức tạo lập dòng tiền hoạt động.

Chi tiết 4 kênh huy động vốn hợp pháp từ ngày 01/12/2026

Căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 3 Thông tư 153/2026/TT-BTC, nguồn vốn huy động của chương trình, dự án tài chính vi mô sẽ được thực hiện giới hạn trong 4 hình thức minh bạch và kiểm soát chặt chẽ sau đây:

• Vay vốn từ các định chế tài chính uy tín: Chương trình, dự án được phép vay vốn từ tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và vay nước ngoài theo đúng các trình tự, thủ tục quy định của pháp luật. Việc chuẩn hóa nguồn vay giúp tổ chức tiếp cận nguồn thanh khoản lớn, chính quy và giảm thiểu rủi ro biến động dòng vốn;
• Nhận tiền gửi bắt buộc: Đây là hình thức tiền gửi tiết kiệm gắn liền với trách nhiệm và cam kết của khách hàng vay tài chính vi mô, tạo thói quen tích lũy tài chính định kỳ cho đối tượng thụ hưởng nhằm mục đích tương trợ và bảo đảm khả năng hoàn trả vốn vay;
• Nhận vốn ủy thác cho vay không vì mục tiêu lợi nhuận: Chương trình, dự án được nhận vốn ủy thác của các cơ quan, tổ chức, cá nhân để triển khai giải ngân cho vay trực tiếp tới khách hàng tài chính vi mô. Pháp luật nhấn mạnh yếu tố phi lợi nhuận, nghiêm cấm việc thương mại hóa nguồn vốn ủy thác này;
• Tiếp nhận tài trợ, viện trợ trong và ngoài nước: Bao gồm các nguồn vốn tài trợ, viện trợ không hoàn lại hoặc có hoàn lại từ Chính phủ, các tổ chức quốc tế, cá nhân trong nước và nước ngoài hợp pháp nhằm mục đích hỗ trợ an sinh xã hội, giảm nghèo bền vững.

Dấu chấm hết cho tiền gửi tiết kiệm tự nguyện: Vì sao lại có sự thay đổi?

Điểm khác biệt căn bản và nổi bật nhất giữa quy định mới và quy định cũ chính là việc loại bỏ hoàn toàn quyền nhận tiền gửi tiết kiệm tự nguyện. Cụ thể:

Trước đây, theo khoản 2 Điều 3 Thông tư 37/2019/TT-BTC, các chương trình, dự án tài chính vi mô vẫn được quyền huy động vốn dưới hình thức nhận tiền gửi tiết kiệm tự nguyện của khách hàng tài chính vi mô với tổng mức không vượt quá 30% tổng nguồn vốn được cấp.

Tuy nhiên, trong thực tiễn vận hành, việc huy động tiền gửi tự nguyện từ người dân đòi hỏi năng lực quản trị rủi ro thanh khoản rất cao cùng các điều kiện ngặt nghèo về trích lập dự phòng, kiểm soát nội bộ tương đương một tổ chức tín dụng chuyên nghiệp. Các chương trình, dự án của tổ chức phi chính phủ hay đoàn thể chính trị - xã hội vốn có quy mô gọn nhẹ, cơ chế quản lý phi tập trung, do đó việc tiếp tục cho phép nhận tiền gửi tự nguyện có thể tiềm ẩn rủi ro mất cân đối kỳ hạn, khó bảo toàn tiền gửi của công chúng khi có biến động bất ngờ.

Bằng cách thu hẹp phạm vi nhận tiền gửi, chỉ giữ lại tiền gửi bắt buộc đi kèm khoản vay, Thông tư 153/2026/TT-BTC định vị rõ nét bản chất của dự án tài chính vi mô là hỗ trợ xã hội nhân đạo, không làm méo mó các chuẩn mực huy động vốn của hệ thống ngân hàng thương mại và tổ chức tài chính vi mô chính thức.

Hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp các hợp đồng cũ ra sao?

Theo quy định tại Điều 13 Thông tư 153/2026/TT-BTC, thông tư này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/12/2026. Kể từ thời điểm này, Thông tư 37/2019/TT-BTC sẽ hết hiệu lực toàn bộ.

Đối với những bài toán phát sinh trong giai đoạn giao thoa chính sách, đặc biệt là các hợp đồng huy động tiền gửi tự nguyện đã ký kết trước ngày 01/12/2026, các đơn vị quản lý cần đặc biệt chú ý nguyên tắc chuyển tiếp tại Điều 12 Thông tư 153/2026/TT-BTC:

• Các chương trình, dự án tài chính vi mô có thời hạn triển khai còn lại dưới 12 tháng tính từ ngày Nghị định 175/2026/NĐ-CP có hiệu lực và không thực hiện đề nghị gia hạn hoạt động thì tiếp tục áp dụng chế độ tài chính theo Thông tư 37/2019/TT-BTC cho đến khi kết thúc thời hạn hoạt động ghi trên Giấy chứng nhận đăng ký;
• Đối với các hợp đồng, thỏa thuận nhận tiền gửi thuộc trường hợp chuyển tiếp hợp pháp theo quy định, chương trình, dự án vẫn được tiếp tục ghi nhận chi phí trả lãi tiền gửi tiết kiệm tự nguyện theo Thông tư 37/2019/TT-BTC cho tới khi hợp đồng, thỏa thuận đó đáo hạn hoặc hết hiệu lực. Sau thời hạn này, dự án không được phép tái tục nhận tiền gửi tự nguyện mới dưới bất kỳ hình thức nào.

Việc nắm vững các thay đổi này giúp các tổ chức chính trị - xã hội và tổ chức phi chính phủ chủ động tái cơ cấu nguồn vốn, lập kế hoạch ngân sách và điều chỉnh các thỏa thuận tín dụng vi mô phù hợp với hành lang pháp lý mới nhất.