Bước tiến mới trong quy định về quyền hiến mô và bộ phận cơ thể người

Trong phiên thảo luận sáng ngày 6/5/2005, một trong những nội dung nhận được sự quan tâm đặc biệt của các đại biểu Quốc hội chính là quy định về việc hiến xác và bộ phận cơ thể người sau khi chết. Theo báo cáo tiếp thu và giải trình của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) đã đưa vào một điều khoản quan trọng: "Việc hiến xác, bộ phận cơ thể của người chết được thực hiện với sự đồng ý của cha, mẹ, vợ, chồng, con đã thành niên của người đó".

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Vũ Đức Khiển giải thích rằng, mặc dù hiến xác là một quyền nhân thân gắn liền với cá nhân, nhưng trong bối cảnh văn hóa và tâm lý của người Việt Nam, việc thực hiện quyền này phụ thuộc rất lớn vào thái độ của những người thân thiết nhất. Quy định này không chỉ nhằm đảm bảo tính khả thi trên thực tế mà còn thể hiện sự tôn trọng đối với phong tục, tập quán "nghĩa tử là nghĩa tận" của dân tộc ta. Nếu không có sự đồng thuận từ gia đình, việc thực hiện tâm nguyện của người quá cố có thể dẫn đến những tranh chấp đau lòng và khó xử lý về mặt xã hội.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhận thấy, quyền hiến xác, hiến bộ phận cơ thể phục vụ chữa bệnh, nghiên cứu khoa học là vấn đề còn rất mới tại Việt Nam vào năm 2005, thực tế chưa phát sinh nhiều vụ việc. Do đó, dự thảo Bộ luật Dân sự mới chỉ quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc với tư cách là quyền dân sự về nhân thân. Các vấn đề cụ thể về trình tự, thủ tục, trách nhiệm của cơ quan tổ chức sẽ được cụ thể hóa tại các văn bản pháp luật chuyên ngành khác trong tương lai.

Quyền xác định lại giới tính: Sự thừa nhận mang tính nhân văn

Một điểm sáng khác trong dự thảo lần này là việc ghi nhận quyền xác định lại giới tính. Đây là vấn đề hoàn toàn mới và từng gây nhiều tranh cãi trong các phiên thảo luận trước đó. Một số ý kiến cho rằng Việt Nam chưa đủ điều kiện kinh tế - xã hội và văn hóa để chấp nhận vấn đề này. Tuy nhiên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã kiên định giữ vững quan điểm bảo vệ quyền tự do cá nhân.

Theo dự thảo, quyền này chỉ áp dụng cho những trường hợp cá nhân có khuyết tật bẩm sinh về giới tính hoặc giới tính chưa được định hình chính xác mà cần có sự can thiệp của y học để xác định lại. Điều này giúp những người không may mắn có cơ hội được sống đúng với bản dạng thực sự của mình, được pháp luật bảo vệ và thừa nhận về mặt hộ tịch. Các khái niệm chuyên môn như "khuyết tật bẩm sinh" sẽ được làm rõ trong văn bản pháp luật chuyên ngành sau khi Bộ luật Dân sự (sửa đổi) chính thức được thông qua.

Những ranh giới đỏ: Quyền được chết và mang thai hộ

Dù mở rộng nhiều quyền nhân thân, nhưng dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) năm 2005 vẫn vạch ra những ranh giới rõ ràng đối với các vấn đề được coi là quá nhạy cảm hoặc chưa phù hợp với đạo đức truyền thống. Cụ thể, quyền được chết (euthanasia) và quyền mang thai hộ đã không được ghi nhận trong dự thảo trình Quốc hội lần này.

Về quyền được chết, ông Vũ Đức Khiển nhấn mạnh rằng ngay cả ở nhiều quốc gia phát triển, đây vẫn là vấn đề gây tranh cãi gay gắt. Tại Việt Nam, truyền thống coi trọng sự sống và đạo hiếu khiến việc thừa nhận quyền này trở nên không phù hợp ở thời điểm hiện tại. Đối với vấn đề mang thai hộ và cho phôi, do đây là những kỹ thuật y sinh mới mẻ và phức tạp, Quốc hội cần thêm thời gian để nghiên cứu kỹ lưỡng các hệ lụy về pháp lý và đạo đức trước khi đưa vào luật hóa.

"Bộ luật Dân sự là đạo luật gốc, điều chỉnh những quan hệ cơ bản nhất của đời sống xã hội. Việc thận trọng trong các quy định mới là cần thiết để đảm bảo sự ổn định và đồng thuận trong nhân dân."

Phiên thảo luận về Bộ luật Dân sự (sửa đổi) sẽ tiếp tục được truyền hình trực tiếp để cử tri cả nước theo dõi, cho thấy tầm quan trọng đặc biệt của đạo luật này đối với đời sống của mọi người dân Việt Nam trong giai đoạn đổi mới và hội nhập.