Trong bối cảnh năm 2020 đang dần khép lại, cộng đồng người lao động và doanh nghiệp đang đổ dồn sự chú ý vào những thay đổi mang tính bước ngoặt của Bộ luật Lao động 2019, dự kiến sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2021. Một trong những điểm mới gây xôn xao nhất chính là việc mở rộng các hình thức thưởng, cho phép doanh nghiệp không chỉ thưởng tiền mà còn có thể thưởng bằng hiện vật hoặc các dịch vụ khác.

Đa dạng hóa hình thức thưởng: Không chỉ là tiền mặt

Theo quy định hiện hành tại Bộ Luật lao động 2012, cụ thể là tại Điều 103, tiền thưởng được định nghĩa hạn hẹp là khoản tiền mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động. Tuy nhiên, bước sang năm 2021, khái niệm này đã được nới lỏng đáng kể.

Cụ thể, tại Khoản 1 Điều 104 Bộ luật Lao động 2019 quy định rõ:

Thưởng là số tiền hoặc tài sản hoặc bằng các hình thức khác mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh, mức độ hoàn thành công việc của người lao động.

Sự thay đổi này đồng nghĩa với việc từ năm 2021, bên cạnh tiền mặt truyền thống, người lao động có thể nhận được các hình thức thưởng đa dạng như:

• Hiện vật: Đồ gia dụng, xe máy, điện thoại, hoặc chính sản phẩm của công ty.
• Dịch vụ: Các chuyến du lịch nghỉ dưỡng, thẻ thành viên gym, spa.
• Các hình thức khác: Phiếu mua hàng (voucher), cổ phiếu, hoặc các khóa đào tạo chuyên môn.

Việc đa dạng hóa này giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong việc ghi nhận đóng góp của nhân viên, đặc biệt là trong những giai đoạn khó khăn về dòng tiền nhưng vẫn muốn duy trì chế độ phúc lợi.

Quy chế thưởng phải công khai và minh bạch

Mặc dù hình thức thưởng được mở rộng, nhưng pháp luật cũng đặt ra những rào cản để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, tránh tình trạng doanh nghiệp lợi dụng để "tống khứ" hàng tồn kho kém chất lượng.

Kế thừa và phát triển tinh thần của luật cũ, khoản 2 Điều 104 Bộ luật Lao động 2019 nhấn mạnh:

Quy chế thưởng do người sử dụng lao động quyết định và công bố công khai tại nơi làm việc sau khi tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đối với nơi có tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở.

Việc bắt buộc tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện người lao động (như Công đoàn cơ sở) là một bước đệm quan trọng. Điều này đảm bảo rằng các hình thức thưởng bằng hiện vật phải có giá trị thực tế và phù hợp với nhu cầu của số đông nhân viên. Nếu quy chế thưởng không hợp lý, tập thể lao động có quyền kiến nghị và yêu cầu điều chỉnh.

Lưu ý quan trọng cho người lao động

Cần lưu ý rằng, cả pháp luật lao động cũ và mới đều không bắt buộc doanh nghiệp phải thưởng cho người lao động. Thưởng là khoản khuyến khích dựa trên hiệu quả công việc và tình hình kinh doanh. Do đó, việc quy định hình thức trả thưởng mang tính định hướng và trao quyền chủ động cho doanh nghiệp trong khuôn khổ quy chế đã công bố.

Người lao động nên chủ động theo dõi các thông báo về quy chế thưởng tại nơi làm việc để nắm bắt kịp thời các thay đổi, từ đó có kế hoạch tài chính cá nhân phù hợp cho các dịp lễ, Tết từ năm 2021 trở đi.