Việc Bộ Tài chính chính thức ban hành Thông tư 39/2009/TT-BTC vào đầu tháng 3 năm 2009 đã đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong chính sách điều tiết thị trường sữa tại Việt Nam. Với những điều chỉnh mạnh tay về thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi, quyết định này không chỉ tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp nhập khẩu mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến túi tiền của hàng triệu người tiêu dùng Việt trong bối cảnh kinh tế đầy biến động.

Bước ngoặt mới trong chính sách thuế nhập khẩu sữa năm 2009

Sau một thời gian dài thảo luận và cân nhắc kỹ lưỡng giữa các bộ ngành chủ chốt như Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cuối cùng phương án điều chỉnh thuế sữa đã được chốt lại. Đây được xem là một trong những quyết định khó khăn nhất của cơ quan quản lý trong quý I năm 2009, khi phải cân bằng giữa mục tiêu bảo hộ sản xuất nội địa và kiểm soát lạm phát.

Theo quy định tại Thông tư 39/2009/TT-BTC, mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số nhóm mặt hàng sữa thuộc nhóm 04.01 và 04.02 đã có sự thay đổi đáng kể. Căn cứ vào Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2005 và Nghị định 149/2005/NĐ-CP, việc điều chỉnh này hoàn toàn nằm trong khung khổ pháp lý và các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Đáng chú ý, trong đợt điều chỉnh này, Bộ Tài chính đã quyết định giữ nguyên mức thuế đối với sữa bột – mặt hàng thiết yếu có tác động lớn đến dinh dưỡng trẻ em. Điều này cho thấy sự thận trọng và tính nhân văn của cơ quan quản lý trong việc đảm bảo an sinh xã hội, tránh gây sốc giá đối với các sản phẩm sữa bột nhập khẩu vốn đang chiếm thị phần áp đảo tại Việt Nam thời điểm bấy giờ.

Chi tiết các nhóm mặt hàng sữa bị điều chỉnh thuế suất

Việc tăng thuế không áp dụng cào bằng mà có sự phân hóa rõ rệt dựa trên tính chất của từng loại sản phẩm. Cụ thể, các loại sữa và kem chưa cô đặc, chưa pha thêm đường hoặc chất ngọt khác thuộc nhóm mã HS 04.01 sẽ chịu mức thuế chung là 15%. Đây là một mức tăng rất mạnh so với mức 5% đang áp dụng trước đó. Thực tế, mức thuế 15% này chính là việc quay trở lại đúng cam kết WTO mà Việt Nam đã đưa ra vào cuối năm 2007, sau một thời gian tạm thời giảm thuế để kiềm chế lạm phát trong năm 2008.

Đối với nhóm 04.02, bao gồm các loại sữa và kem cô đặc hoặc đã pha thêm đường, mức thuế cũng có sự phân hóa sâu sắc:

• Các sản phẩm dạng bột, hạt hoặc các thể rắn khác có hàm lượng chất béo không quá 1,5% tính theo trọng lượng có mức thuế phổ biến từ 3% đến 7%.
• Các loại sữa và kem thuộc mã HS 0402.91.00.00 tăng từ 3% lên 10%.
• Đặc biệt, loại sữa tươi khác thuộc mã HS 0402.99.00.00 ghi nhận mức tăng kỷ lục từ 7% lên 20%.

Tác động đa chiều đến thị trường và người tiêu dùng

Việc tăng thuế nhập khẩu sữa nước và các chế phẩm từ sữa (trừ sữa bột) được dự báo sẽ tạo ra một mặt bằng giá mới trên thị trường bán lẻ ngay trong tháng 3/2009. Trong bối cảnh kinh tế năm 2009 vẫn còn chịu dư chấn từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, việc chi phí đầu vào tăng cao sẽ buộc các doanh nghiệp nhập khẩu phải tính toán lại giá bán để duy trì lợi nhuận. Người tiêu dùng, đặc biệt là các hộ gia đình có trẻ nhỏ và người già tại các đô thị lớn, sẽ là đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất khi hóa đơn mua sắm hàng tháng tăng lên.

Tuy nhiên, ở một góc nhìn tích cực hơn, đây lại là "cơ hội vàng" cho các doanh nghiệp sản xuất sữa trong nước như Vinamilk hay các trang trại bò sữa địa phương. Việc thu hẹp khoảng cách giá giữa sữa nhập khẩu và sữa nội địa sẽ giúp các sản phẩm "Made in Vietnam" gia tăng sức cạnh tranh đáng kể. Đây là thời điểm để các thương hiệu nội chứng minh chất lượng và chiếm lĩnh niềm tin của người tiêu dùng thông qua các chiến dịch "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam".

Lời giải cho bài toán bảo hộ sản xuất trong nước

Quyết định ban hành Thông tư 39/2009/TT-BTC dù không hoàn toàn đáp ứng mức đề xuất tăng thuế lên tới 28% của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nhưng đã thể hiện rõ quan điểm nhất quán của Chính phủ trong việc bảo hộ sản xuất nguyên liệu trong nước. Bằng cách tăng thuế đối với sữa tươi nhập khẩu, Nhà nước đang gián tiếp hỗ trợ ngành chăn nuôi bò sữa nội địa, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư mạnh mẽ vào vùng nguyên liệu, xây dựng chuỗi cung ứng khép kín thay vì chỉ phụ thuộc vào việc nhập khẩu nguyên liệu thô và đóng gói.

Trong thời gian tới, thị trường sữa Việt Nam năm 2009 hứa hẹn sẽ có những cuộc tái cấu trúc mạnh mẽ. Các doanh nghiệp sẽ phải nỗ lực hơn trong việc tối ưu hóa quy trình sản xuất, cắt giảm chi phí trung gian và đa dạng hóa sản phẩm để giữ chân khách hàng trước áp lực thuế mới. Đây không chỉ là một cuộc chiến về giá, mà còn là cuộc chiến về chất lượng và niềm tự hào thương hiệu Việt.