Tình trạng khai thác cát sỏi trái phép hoặc khai thác quá mức tại các dòng sông từ lâu đã là vấn đề nhức nhối, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng như sạt lở bờ sông, thay đổi dòng chảy và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Để chấn chỉnh hoạt động này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 53/2024/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/7/2024, đặt ra những tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe hơn bao giờ hết.

Ranh giới và khoảng cách an toàn: Không còn là chuyện "thích đâu đào đó"

Một trong những điểm mới quan trọng nhất tại Điều 61 Nghị định 53/2024/NĐ-CP là quy định về ranh giới khai thác. Theo đó, khu vực khai thác phải cách mép bờ một khoảng cách an toàn tối thiểu. Khoảng cách này không được ấn định cứng nhắc mà phải dựa trên chiều rộng tự nhiên của lòng sông, đặc điểm địa chất và mức độ ổn định của bờ sông.

Việc xác định ranh giới này sẽ do cơ quan thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường quyết định, nhằm đảm bảo rằng việc lấy cát không làm "hổng chân" các công trình ven sông hay đất canh tác của người dân.

Độ dốc và độ sâu khai thác: Bảo đảm sự ổn định của dòng chảy

Pháp luật mới yêu cầu độ dốc đáy của tuyến khai thác phải tương đương với độ dốc tự nhiên của đoạn sông đó. Điều này cực kỳ quan trọng để tránh việc tạo ra các hố xoáy nguy hiểm hoặc làm thay đổi đột ngột vận tốc dòng chảy, vốn là nguyên nhân chính gây xói lở hạ du.

Bên cạnh đó, độ sâu khai thác cũng phải được tính toán kỹ lưỡng. Cơ quan chức năng sẽ không cấp phép cho các dự án có nguy cơ hình thành hố xoáy hoặc làm mất ổn định bờ sông. Đối với các khu vực trung du, miền núi thường xuyên bị bồi lắng theo mùa, các yêu cầu cụ thể sẽ được điều chỉnh linh hoạt để vừa khai thác tài nguyên, vừa phòng ngừa sạt lở hiệu quả.

Khai thác trên bãi sông và các trường hợp khẩn cấp

Đối với việc khai thác trên bãi sông, cao độ đáy khu vực khai thác không được vượt quá mực nước trung bình mùa cạn. Quy định này nhằm giữ cho bãi sông vẫn thực hiện được chức năng thoát lũ và bảo vệ đê điều. Ngoại lệ duy nhất là các trường hợp khai thác kết hợp khơi thông dòng chảy để tăng cường khả năng thoát lũ.

Đặc biệt, Nghị định cũng nêu rõ trách nhiệm của chủ đầu tư khi có sự cố:

Trường hợp đang khai thác mà có hiện tượng sạt lở bờ tại khu vực khai thác, thì phải tạm dừng việc khai thác, đồng thời báo cáo ngay cho chính quyền địa phương và Sở Tài nguyên và Môi trường để kiểm tra, xác định nguyên nhân.

Nếu không đủ điều kiện an toàn, khu vực đó sẽ bị đưa vào danh sách cấm hoặc tạm thời cấm khai thác. Đây được xem là "lệnh bài" quan trọng để chính quyền địa phương kịp thời can thiệp, bảo vệ tài sản và tính mạng của nhân dân ven sông.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Nghị định 53/2024/NĐ-CP không chỉ là nghĩa vụ pháp lý của doanh nghiệp mà còn là hành động thiết thực để bảo vệ môi trường sống bền vững cho tương lai.