Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đang trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia có cam kết về sử dụng năng lượng sạch. Sau một thời gian áp dụng Nghị định 80/2024/NĐ-CP, Chính phủ đã ban hành Nghị định 57/2025/NĐ-CP nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các bên tham gia thị trường điện cạnh tranh.

Bước ngoặt từ Nghị định 57/2025/NĐ-CP

Việc chuyển đổi từ cơ chế cũ sang quy định tại Nghị định 57/2025/NĐ-CP không chỉ là sự thay đổi về số hiệu văn bản mà còn phản ánh tư duy mới trong quản lý năng lượng theo tinh thần của Luật Điện lực 2024. Cơ chế này cho phép các đơn vị phát điện năng lượng tái tạo (gió, mặt trời, thủy điện nhỏ, sinh khối...) bán điện trực tiếp cho khách hàng sử dụng điện lớn mà không nhất thiết phải thông qua Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) như trước đây.

2 hình thức mua bán điện trực tiếp hiện nay

Theo quy định tại Điều 4 Nghị định 57/2025/NĐ-CP, hoạt động mua bán điện trực tiếp được thực hiện qua hai phương thức chính:

1. Mua bán điện qua đường dây kết nối riêng

Đây là hình thức đơn giản nhất về mặt vận hành kỹ thuật. Đơn vị phát điện và khách hàng tự đầu tư đường dây kết nối trực tiếp với nhau. Trong trường hợp này, hai bên tự thỏa thuận về giá cả, sản lượng và các điều khoản thanh toán mà không chịu sự điều tiết về giá của Nhà nước, trừ một số trường hợp đặc thù.

"Mua bán điện trực tiếp thông qua lưới điện kết nối riêng là hoạt động ký hợp đồng mua bán điện và giao nhận điện năng trực tiếp qua lưới điện kết nối riêng giữa Đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và Khách hàng sử dụng điện lớn..."

2. Mua bán điện qua lưới điện quốc gia

Đây là hình thức phức tạp hơn, đòi hỏi sự tham gia của các đơn vị vận hành hệ thống điện. Quy trình này bao gồm:

• Đơn vị phát điện: Bán toàn bộ điện năng sản xuất lên thị trường điện giao ngay.
• Khách hàng: Ký hợp đồng mua điện với Tổng công ty Điện lực để đáp ứng nhu cầu sử dụng.
• Cơ chế bù trừ: Hai bên (người bán và người mua) ký kết một Hợp đồng kỳ hạn (Forward Contract) để chốt giá điện, giúp phòng ngừa rủi ro biến động giá trên thị trường giao ngay.

Lợi ích chiến lược cho doanh nghiệp Việt

Việc áp dụng cơ chế DPPA theo Nghị định 57/2025/NĐ-CP mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Thứ nhất, doanh nghiệp có thể chủ động được nguồn cung năng lượng sạch, phục vụ cho việc cấp chứng chỉ giảm phát thải carbon (RECs), từ đó tăng lợi thế cạnh tranh khi xuất khẩu hàng hóa sang các thị trường khó tính như EU hay Mỹ. Thứ hai, cơ chế giá thỏa thuận giúp các bên ổn định chi phí sản xuất trong dài hạn, tránh được những cú sốc tăng giá điện hệ thống.

Tuy nhiên, để triển khai thành công, doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ các điều kiện về hồ sơ, trình tự đăng ký tham gia được quy định chi tiết tại các chương tiếp theo của Nghị định này. Việc hiểu rõ bản chất của từng hình thức giao dịch sẽ giúp doanh nghiệp lựa chọn được phương án tối ưu nhất cho mô hình sản xuất của mình.